હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુ બાદ શરીરના ખુલ્લા અંગો, ખાસ કરીને નાક અને કાનમાં રૂ મૂકવાની પરંપરા છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, મૃત્યુ સમયે અને ત્યારબાદ શરીરની ઊર્જા અને સૂક્ષ્મ પ્રાણ-વાયુ ખુલ્લા છિદ્રો દ્વારા બહાર નીકળી શકે છે, જેને રોકવા રૂ વપરાય છે. આ ઉપરાંત, મૃતદેહનું વિઘટન શરૂ થતાં બનતા ગેસ અને પ્રવાહીને બહાર આવતા અટકાવવા, તેમજ સ્વચ્છતા અને સંક્રમણ ફેલાતું રોકવા માટે આ વ્યવહારિક કારણ પણ છે. નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ માટે પણ આ પ્રથા અનુસરવામાં આવે છે.

પ્રખ્યાત લેખક જાવેદ અખ્તરે ધર્મ અને આસ્થા વિશે પોતાના નિડર વિચારો રજૂ કર્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે મુશ્કેલ સમયમાં ધર્મ કે ભગવાન પર ભરોસો કરવાથી માનસિક શાંતિ મળી શકે છે, પરંતુ માત્ર આરામ મળવાથી તે વાત સાચી સાબિત નથી થતી. તેમણે ઈલોન મસ્કનું ઉદાહરણ આપી સમજાવ્યું કે, માત્ર વિશ્વાસ કરવાથી હકીકત નથી બદલાતી. મોટાભાગના લોકો જન્મ્યા તે જ ધર્મનું પાલન કરે છે, જે તેમની પોતાની પસંદગી નથી. તેઓ વ્યક્તિ પર નહીં, વિચારો પર ભરોસો કરવા પર ભાર મૂકે છે.

ડભોઇ નગરના જાગૃત નાગરિક અને માનવસેવા સંગઠનના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ યુસુફ્ ફાતીયા અને તેમના ધર્મપત્ની રિઝવાનાબેગમ યુસુફ્ ફાતીયા પવિત્ર ઉમરાહ ઝિયારત માટે રવાના થયા હતા. તેઓને વિદાય આપવા માટે ડભોઇ જામા મસ્જિદના મૌલાના અનવર અશરફી સહિત ઉપસ્થિત સ્થાનિક લોકોએ દંપતીને ફુલહાર પહેરાવી, શાલ ઓઢાડી ભાવભીનું સન્માન કર્યું હતું. તેમની યાત્રા સુખરૂપ તથા સફ્ળ રહે તેવી દુઆઓ સાથે મુબારકબાદી પાઠવી હતી.

ડભોઇ તાલુકાનું યાત્રાધામ ચાંદોદ, જે ગુજરાતનું એકમાત્ર પૌરાણિક તીર્થ અને દક્ષિણ પ્રયાગ તરીકે ઓળખાય છે, તે સર્વ પિતૃ મોક્ષ માટે ભારતભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ વર્ષે તિથિ ક્ષયને કારણે 16 દિવસનું શ્રાદ્ધ પક્ષ 15 દિવસમાં જ પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે. ભાદરવા સુદ પૂર્ણિમાથી શરૂ થયેલો શ્રાદ્ધ પક્ષ પૂર્વજોના ઋણમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો પવિત્ર સમય છે. આ 15 દિવસ દરમિયાન, શ્રદ્ધાળુઓ પવિત્ર નર્મદા સ્નાન કરીને અને તીર્થગોર પાસે શ્રાદ્ધ વિધિ, તર્પણ અને પિંડદાન કરીને પિતૃઓની આત્માને શાંતિ અપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. ગુજરાત ઉપરાંત અન્ય રાજ્યોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં ભાવિકો અહીં ઉમટી રહ્યા છે.

મહારાષ્ટ્રના છત્રપતિ સંભાજીનગર જિલ્લાના બિલ્લેરી ગામના આશરે 50 માઈ ભક્તો શક્તિપીઠ પાવાગઢ ખાતે મહાકાળી માતાજીની અખંડ જ્યોત લેવા આવ્યા હતા. સોમવારે રાત્રે 8 વાગ્યે પાવાગઢથી મશાલ જ્યોત લઈને ઉઘાડા પગે દોડતા-દોડતા પોતાના વતન બિલ્લેરી જવા નીકળેલા ભક્તો માત્ર ચાર કલાકમાં રાત્રે 12 વાગ્યે બોડેલીના ઢોકલીયા વિસ્તારમાં ઓરસંગ બ્રિજ પાસે આવી પહોંચ્યા હતા. દરરોજ આશરે 100 કિલોમીટરનું અંતર કાપી પ્રથમ નવરાત્રીના દિવસે બિલ્લેરી પહોંચી જ્યોત સ્થાપિત કરવાનો તેમનો સંકલ્પ છે.

આસો મહિનાની નવરાત્રી શરૂ થવામાં હવે ગણતરીના કલાકો બાકી છે. આ તહેવાર માત્ર ઉત્સવ નથી, પણ નવ દિવસ અને નવ રાતનો એક પરંપરાગત મહોત્સવ છે, જેની આતુરતા આખું વર્ષ રહે છે. નવરાત્રી એટલે મા શક્તિ સાથે વ્યક્તિગત શક્તિના મિલનનો ઉત્સવ, જે ગુજરાતની ગરિમા અને ઓળખ છે. શેરીઓથી લઈને વિશાળ મેદાનો સુધી, લોકો આનંદમાં ગરબે ઘૂમવા ઉમટી પડે છે. આ નવરાત્રીનો અનુભવ 'ઓહ!', 'આહ!' અને 'આહા!' જેવા ઉદ્ગારો સાથે વિસ્તરે છે.

પિતૃપક્ષ 2026 દરમિયાન પિતૃઓની શાંતિ અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવા માટે પીપળાના વૃક્ષનું પૂજન અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પીપળામાં ત્રિદેવનો વાસ હોવાથી અને પિતૃઓ પણ અહીં નિવાસ કરતા હોવાથી, આ સમયગાળામાં પીપળાની પૂજાથી પિતૃદોષ દૂર થાય છે. આ ખાસ ઉપાયો, જેમ કે કાળા તલવાળા જળનો અર્ઘ્ય, ચાર મુખવાળો દીવો પ્રગટાવવો, મીઠું જળ, દૂધ અને લવિંગનો ઉપયોગ, અને પીપળા પાસે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવાથી જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવે છે.

શારદીય નવરાત્રિ હિન્દુ ધર્મમાં અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે. આ 9 દિવસ દરમિયાન માતા દુર્ગાના 9 સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે. એવી માન્યતા છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ઘરના મુખ્ય દ્વાર પર ૐ, સ્વસ્તિક, કળશ અને લક્ષ્મીજીના ચરણ જેવા પવિત્ર નિશાન બનાવવાથી માતા દુર્ગા અને લક્ષ્મીજીની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. 11 ઓક્ટોબરથી શરૂ થતી નવરાત્રિમાં આ ઉપાયો કરવાથી ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા આવે છે, વાસ્તુ દોષ દૂર થાય છે અને આખું વર્ષ સમૃદ્ધિ બની રહે છે.

શ્રાદ્ધપક્ષ અને સળંગ રજાઓને કારણે નાસિકના ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિરમાં ભક્તોનો ભારે ધસારો જોવા મળી રહ્યો છે. આ ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે, મંદિરમાં ૧૨મી ઓક્ટોબર સુધી VIP દર્શનની સુવિધા બંધ રાખવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે VIP પાસ દ્વારા ભક્તોને ઝડપી દર્શનનો લાભ મળે છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભક્તોના હિતમાં આ નિર્ણય લેવાયો છે. ત્ર્યંબકેશ્વર દેવસ્થાન ટ્રસ્ટ દ્વારા આ જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

તળાજા શહેર અને તાલુકામાંથી એક હજારથી વધુ માંઈભક્તો ચોટીલા પદયાત્રા માટે રવાના થયા છે. આ શ્રદ્ધાળુઓ પ્રથમ નોરતે ચોટીલા ચામુંડા માતાજીના મંદિરે આરતીના દર્શન કરશે. પરંપરા મુજબ વિવિધ સંઘો ડી.જે.ના તાલ સાથે પ્રયાણ કર્યું હતું. પદયાત્રા દરમિયાન રસ્તામાં રાસ-ગરબાની રમઝટ બોલાવશે. માંઈભક્તો માટે રહેવા-જમવા, ચા-પાણી, નાસ્તાની નિઃશુલ્ક સેવા પૂરી પાડવામાં આવશે. તળાજાની પ્રથમ ધ્વજા પણ ચઢશે.

નવરાત્રી, જગત જનની જગદંબાની આરાધના અને ઉપાસનાનું પર્વ છે. આસો માસની સુદ એકમથી શરૂ થતા નવ દિવસીય ઉત્સવમાં શક્તિની પૂજા થાય છે. કલયુગમાં ચંડી, દગદંબા અને ગણપતિની આરાધનાનું મહાત્મ્ય છે. પ્રાચીન ગ્રંથોમાં નિરાકાર અને સાકાર રૂપે મા જગદંબાના મહિમાનું ગાન છે. શક્તિ ઉપાસના વેદ-પુરાણોમાં પણ જોવા મળે છે. નવરાત્રીના નવ દિવસોમાં જગદંબાની આરાધના વિશેષ ફળદાયી મનાય છે. આ દરમિયાન ઘટસ્થાપન, જ્વારા પૂજન, ચંડીપાઠ, દેવી અનુષ્ઠાન, વ્રત, ઉપવાસ અને ગરબાનું આયોજન થાય છે.

ભરૂચના ઝઘડિયા તાલુકાના રતનપુર ગામ નજીક ડુંગર પર આવેલ હઝરત બાવાગોર દરગાહનો ઐતિહાસિક ચસ્મો (પાણીનો કુંડ) 8 ઓક્ટોબર, ગુરુવારે પરંપરાગત વાર્ષિક પ્રણાલી મુજબ વધાવવામાં આવશે. આ ચસ્મો વર્ષોથી દરગાહ સાથે જોડાયેલો છે અને દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાના છેલ્લા ગુરુવારે આ વિધિ થાય છે. વડોદરાના હઝરત કમાલુદ્દિન બાવા અને દરગાહના ગાદીવારસ હઝરત જાનુબાપુના હસ્તે ફુલ, ધાણી અને નાળિયેરથી આ ધાર્મિક કાર્ય સંપન્ન થશે. આ પ્રસંગે ભવ્ય મેળાનું પણ આયોજન કરાય છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ભાગ લેશે.

વડોદરાના ગરબામાં વિધર્મી પ્રવેશે નહિ તેની તકેદારી માટે હિન્દુ સંગઠનોએ આજે પોીલીસ કમિશનરને આવેદનપત્ર આપી રજૂઆત કરી હતી.વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અને બજરંગ દળના કાર્યકરોએ કહ્યું છે કે,ગરબામાં વિધર્મી પ્રવેશે નહિ તેની તકેદારી રાખવામાં આવશે.આ માટે અમારા ૧૫ પ્રખંડમાં બે હજાર થી વધુ કાર્યકરો તૈયાર રહેશેતેમણે પોલીસને અપીલ કરી છે કે,તેઓ પણ પુરતી તકેદારી રાખી કડક વલણ અપનાવે.નવરાત્રી ધાર્મિક અને શાંતિમય માહોલમાં સંપન્ન થાય તે માટે અમે પણ પોલીસને પુરતો સહયોગ આપીશું.

યાત્રાધામ પાવાગઢ ખાતે આસો નવરાત્રિ દરમિયાન શ્રી કાલિકા માતાજીના દર્શનાર્થે ઉમટી પડતા લાખો ભક્તોની સુવિધાને ધ્યાનમાં રાખીને, દર્શન અને Rope-way સેવાના સમયપત્રકમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરાયો છે. નવરાત્રિ દરમિયાન મંદિરના દ્વાર દરરોજ સવારે 5-6 વાગ્યે ખૂલશે અને રાત્રિના 8:30 વાગ્યા સુધી દર્શન કરી શકાશે. Rope-way સેવા પણ વહેલી સવારે 4:00 વાગ્યાથી શરૂ થશે અને ખાસ દિવસોમાં રાત્રિના 9:00 વાગ્યા સુધી કાર્યરત રહેશે. ભીડને ધ્યાનમાં રાખીને Rope-way સેવા મોડી રાત સુધી પણ ચાલુ રાખવામાં આવશે.

સુરેન્દ્રનગરના પ્રસિદ્ધ ચોટીલા ચામુંડા માતાજી મંદિરે આગામી નવરાત્રિ મહોત્સવ માટે ધાર્મિક કાર્યક્રમોના સમયપત્રકની જાહેરાત થઈ છે. પ્રથમ નોરતે અને આઠમના દિવસે સવારે 4 વાગ્યે આરતી થશે, જ્યારે બાકીના દિવસોમાં સવારે 5 વાગ્યે આરતી યોજાશે. આયોજકોએ જણાવ્યું છે કે પગથિયા દ્વાર આરતીના 30 મિનિટ પહેલા ખુલશે અને સાંજની આરતી સૂર્યાસ્ત સમયે થશે. 18 ઓક્ટોબર, હવનાષ્ટમીના દિવસે ડુંગર પર બપોરે 2:30 વાગ્યે હવન થશે. નવરાત્રિ દરમિયાન ભોજન-પ્રસાદનો સમય બપોરે 11 થી 2 વાગ્યાનો રહેશે, હવનાષ્ટમીના દિવસે બપોરે 3 વાગ્યે.

પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કીડીઓને લોટ કેમ નાખવામાં આવે છે તે અંગે ગરુડ પુરાણ એક ચોંકાવનારું રહસ્ય ખોલે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જો કોઈ પૂર્વજ જીવજંતુ કે સૂક્ષ્મ યોનિમાં ભટકી રહ્યા હોય, તો તેમને પિતૃ પક્ષમાં કીડીઓને અર્પણ કરાયેલો લોટ પ્રાપ્ત થાય છે, જે તેમને અસીમ તૃપ્તિ આપે છે. આ 'પિપીલિકા બલિ' સનાતન ધર્મમાં પંચબલિ કર્મનો એક ભાગ છે, જે દર્શાવે છે કે શ્રાદ્ધનું અન્ન દરેક જીવ સુધી પહોંચવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, કીડીઓને લોટ નાખવાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ, સકારાત્મક ઉર્જા અને ધન લાભ થાય છે, અને પિતૃ દોષ પણ દૂર થાય છે.

સર્વપિતૃ અમાસ 2026, જે પિતૃ પક્ષનો અંતિમ દિવસ છે, 10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ આવે છે. જેઓ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ કે તર્પણ કરી શક્યા નથી, તેમના માટે આ અમાસ ખાસ છે. જ્યોતિષાચાર્ય ચંદ્રેશ શર્મા મુજબ, આ દિવસે વિધિપૂર્વક દીપદાન કરવાથી પિતૃઓને તૃપ્તિ મળે છે અને કુંડળીના ગંભીર કાલસર્પ દોષ તથા પિતૃ દોષમાંથી મુક્તિ મળે છે. દક્ષિણ દિશામાં દીપદાન, પીપળાના વૃક્ષ પાસે, ગૃહના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ખૂણામાં અને જળાશય પર દીપદાન કરવા જેવા ઉપાયો કરવાથી પિતૃ દોષ અને ગૃહ કલેશ શાંત થાય છે.

BAPS સ્વામિનારાયણ સંસ્થાના પાંચમા આધ્યાત્મિક ગુરુ બ્રહ્મસ્વરૂપ પ્રમુખસ્વામી મહારાજના જીવન પર આધારિત 13 ગ્રંથોના બૃહદ્ જીવનચરિત્રને ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ દ્વારા ‘એક જ લેખક દ્વારા રચિત વિશ્વના સૌથી વિસ્તૃત જીવનચરિત્ર’ તરીકે માન્યતા મળી છે. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિનું પ્રમાણપત્ર વર્તમાન ગુરુહરિ મહંત સ્વામી મહારાજને તેમની 93મી જન્મજયંતી નિમિત્તે લંડનમાં અર્પણ કરાયું. 8,848 પાનાં અને 21.46 લાખથી વધુ શબ્દો ધરાવતા આ ગ્રંથમાં પ્રમુખસ્વામી મહારાજની 94 વર્ષની જીવનયાત્રાનું દસ્તાવેજીકરણ છે.

'હનુમાન અંશ' ફિલ્મની 400 કરોડથી વધુની કમાણી બાદ, નૈનિતાલ સ્થિત કૈંચી ધામમાં ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. આ ભીડને ધ્યાનમાં રાખીને, ફિલ્મના ડિરેક્ટર ડૉ. વિશાલ ચતુર્વેદીએ ભક્તોને સમજદારીપૂર્વક મુલાકાત લેવા અને ત્યાંના હાલની માહિતી મેળવીને યાત્રાનું આયોજન કરવા અપીલ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, કૈંચી ધામમાં વધુ ભીડ હોય તો બાબા નીમ કરોલી મહારાજ સાથે જોડાયેલા અન્ય પવિત્ર સ્થળોની મુલાકાત લઈ શકાય છે.

પિતૃપક્ષમાં પૂર્વજોના સન્માનમાં શ્રાદ્ધ અને તર્પણની પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, આ દિવસે પૂર્વજોને યાદ કરી શ્રદ્ધાથી શ્રાદ્ધ કરીને તેમના આશીર્વાદ મેળવાય છે. શ્રાદ્ધ દરમિયાન બ્રાહ્મણ સાથે ગાય, કુતરા, કાગડા અને અન્ય જીવોને ભોજન કરાવવાની જૂની પ્રથા છે. જો કાગડો શ્રાદ્ધનું ભોજન ગ્રહણ ન કરે તો શું કરવું, આ પ્રશ્ન ઘણા લોકોના મનમાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, જો કાગડો ન મળે તો શ્રાદ્ધનું ભોજન ગાય, કુતરા, કીડી અને અન્ય નાના જીવોને આપી શકાય છે. પંચબલીની પરંપરામાં પણ આ જીવોનો સમાવેશ થાય છે.

ડાંગના શબરીધામ ખાતે અંદાજે ૧૦ કરોડના ખર્ચે વિવિધ સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી છે, જેથી યાત્રાળુઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. ગુજરાત યાત્રાધામ બોર્ડ દ્વારા આ સ્થળે યાત્રાળુઓ માટે પ્રાથમિક સુવિધાઓ ઊભી કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. પ્રથમ તબક્કા બાદ બીજા તબક્કાનું કામ પણ પૂર્ણ થયું છે. આ વિકાસકાર્યમાં યાત્રીનિવાસ, પાર્કિંગ, શૌચાલય, પાણીની સુવિધા, સીડીઓનું નવીનીકરણ, રંગરોગાન, ગાર્ડનિંગ અને પેવર બ્લોકનું કામ સમાવિષ્ટ છે. હવે શબરીધામ ડાંગ અને દક્ષિણ ગુજરાતનું એક મહત્વનું યાત્રાધામ બન્યું છે.

નવરાત્રિ નજીક આવતા જ વડોદરાના પરંપરાગત ખરીદીના સ્થળ નવાબજારમાં ગ્રાહકોનો ભારે ધસારો જોવા મળી રહ્યો છે. ઇમિટેશન જ્વેલરી, ચણીયા ચોળી, કુર્તા સહિતની વસ્તુઓની ખરીદી માટે લોકો ઉમટી પડ્યા છે, જ્યાં ચાલવાની પણ જગ્યા મળવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. ખેલૈયાઓ ઉત્સાહપૂર્વક તૈયારીઓ કરી રહ્યા છે, જેમાં ગળાના સેટ, પાયલ, પાટલા, વિંટી, કંદોરા જેવી વિવિધ વસ્તુઓ ઉપલબ્ધ છે. ભાવ વધારા છતાં ખરીદી પર તેની ખાસ અસર જોવા મળી રહી નથી.

હિન્દુ ધર્મમાં ભોજન ગ્રહણ કરતા પહેલા થાળીની ફરતે પાણી છાંટવાની પ્રથા છે, જેને 'આચમન' કહેવાય છે. આ માત્ર પરંપરા નથી, પરંતુ તેની પાછળ અનેક આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો જોડાયેલા છે. આ પ્રથા અન્ન શુદ્ધિકરણ, જીવ-જંતુઓથી રક્ષણ અને ઊર્જા સંતુલન માટે કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન સમયમાં કાચા ઘરોમાં જમીન પર બેસીને જમતી વખતે ધૂળ અને જીવાતોથી રક્ષણ મેળવવા માટે પાણીની રક્ષણાત્મક દીવાલ બનતી હતી. આચમનથી ભોજન પ્રસાદ સમાન બની શરીરને પોષણ આપે છે.

પ્રખ્યાત કથાકાર પ્રેમાનંદ મહારાજના 'રાધા કેલિ કુંજ' આશ્રમમાં થયેલ રહસ્યમય ઘટનાના નવ દિવસ બાદ, આશ્રમ ટ્રસ્ટ દ્વારા સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરાયું છે. ટ્રસ્ટ દીપક લોધી ઉર્ફે રસિક દુલારી શરણના મૃત્યુથી આઘાત અને દુઃખી છે. તેઓ પોલીસ તપાસમાં સંપૂર્ણ સહયોગ આપી રહ્યા છે. ટ્રસ્ટ તમામ શ્રદ્ધાળુઓને અફવાઓ અને અપૂર્ણ માહિતીના આધારે આશ્રમની છબી ખરાબ ન કરવા અપીલ કરે છે. અત્યાર સુધી રસિક દુલારી શરણ દ્વારા ગુપ્તાંગ કાપવાનું કારણ અસ્પષ્ટ છે, અને ત્રણ પરિવારોએ ગુમ થયેલા સ્વજનોની શોધ કરી છે.

ગણપતિની વિદાય અને શ્રાદ્ધનો આરંભ માતા-પિતાના મૂલ્ય અને સંસ્કારનું મહત્વ દર્શાવે છે. આપણી પરંપરા અનુસાર, મૃત્યુ બાદ પણ પિતૃઓના સન્માન અને સ્મરણ માટે શ્રાદ્ધનું આયોજન થાય છે. શ્રદ્ધાથી કરાયેલું કોઈપણ કાર્ય પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે. આ દિવસોમાં અબોલ પશુઓની સેવા અને દાન-પુણ્યનું વિશેષ મહાત્મ્ય છે. શ્રાદ્ધ એ માતા-પિતાના બલિદાન અને આપણા આયુષ્ય માટે તેમનું ઋણ સ્વીકારવાનો એક ઉત્સવ છે. પૂર્વજોના કાર્યોનું સ્મરણ અને તેમનું અધૂરું કાર્ય આગળ ધપાવવું એ પણ શ્રાદ્ધનું જ એક સ્વરૂપ છે.

ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રમાં '16'નો આંકડો અત્યંત મહત્વનો છે, જે જીવનની સંપૂર્ણતા દર્શાવે છે. શરીરના 9 દ્વાર અને આંતરિક 7 ચક્રોનો સમન્વય 16 બનાવે છે, જે 'ષોડશ-પૂર્ણતા' તરફ દોરી જાય છે. આ 16 કળાઓ, 16 સ્વરો, અને દેવી લલિતા ત્રિપુરસુંદરીનું 'ષોડશી' સ્વરૂપ પણ આ પૂર્ણતાને ઉજાગર કરે છે. શ્રીયંત્રમાં 16 પાંખડીઓ માનવીય અનુભવની સંપૂર્ણતા દર્શાવે છે. 16 સંસ્કાર, જેમ કે ગર્ભાધાનથી અંત્યેષ્ટિ સુધી, જીવનના દરેક તબક્કાને પૂર્ણતા આપે છે.

ભાદરવા મહિનાની ગરમીમાં પણ કચ્છ સ્થિત આશાપુરા માતાના મઢ તરફ માઈભક્તોની પદયાત્રાનો અવિરત પ્રવાહ જોવા મળી રહ્યો છે. વાંકાનેરથી મોરબી થઈ નેશનલ હાઈવે પર શ્રદ્ધાળુઓ જયઘોષ સાથે પગપાળા તેમજ સાઇકલ પર યાત્રા કરી રહ્યા છે. સૌરાષ્ટ્ર, મુંબઈ સહિત અનેક વિસ્તારોમાંથી ભક્તો માતાના મઢે શીશ ઝુકાવવા નીકળ્યા છે. 350-400 કિલોમીટરનું અંતર કાપતા શ્રદ્ધાળુઓ માટે દર બે કિલોમીટરે ભોજન, આરામ, સ્નાન અને મેડિકલ સુવિધાઓ સાથે સેવા કેમ્પ ઊભા કરાયા છે. આ યાત્રા માત્ર ધાર્મિક નથી, પરંતુ શ્રદ્ધા, સંકલ્પ અને સેવાભાવનો અનોખો ઉત્સવ બની છે.

ભરૃચની ઐતિહાસિક જુમ્મા (જામા) મસ્જિદ, જે ખરેખર જૈન સમરી વિહાર હોવાનો દાવો કરાયો છે, તેના નિરીક્ષણ માટે રાજ્યભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં જૈન બંધુઓ ઉમટી પડ્યા હતા. ૭૨ પિલ્લર ધરાવતા આ સ્થળને ખંડેર અવસ્થામાં જોઈ તેઓ ભાવુક થયા અને "જૈનમ જયતિ શાસનમ"ના નારા લગાવ્યા. આ રાષ્ટ્રીય ધરોહરને મૂળ સ્વરૂપે પુનઃસ્થાપિત કરવા અને એકતા સાથે લડત ચલાવવા અપીલ કરાઈ છે, જેથી આવનારી પેઢીઓ તેને જોઈ શકે.

મધ્યપ્રદેશના બોરી બુઝુર્ગ ગામથી નીકળેલ માઈ ભક્તોનો સંઘ શક્તિપીઠ પાવાગઢ ખાતે મહાકાળી માતાની અખંડ જ્યોત લેવા માટે 450 કિ.મીની પદયાત્રા કરીને બોડેલી પહોંચ્યો છે. આ ભક્તો 7 દિવસની રાત-દિવસની યાત્રા બાદ બોડેલીમાં સ્થાનિક લોકો દ્વારા ભવ્ય સ્વાગત પામ્યા છે. તેઓ પાવાગઢ દર્શન બાદ અખંડ જ્યોત લઈને વતન પરત ફરશે અને નવરાત્રી પહેલાં ગામના ગરબી ચોકમાં સ્થાપિત કરશે. આ સંઘ હવે પાવાગઢ તરફ પ્રયાણ કરશે.

હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષ પવિત્ર માનવામાં આવે છે, જેમાં લોકો પૂર્વજોની આત્માની શાંતિ માટે વિધિ કરે છે. એવી માન્યતા છે કે આ સમયમાં પિતૃઓ પૃથ્વી લોક પર આવે છે. જો ઊંઘમાં અચાનક પૂર્વજો દેખાય, તો તે માત્ર સંયોગ નથી, પરંતુ ઊંડા સંકેતો ધરાવે છે. સ્વપ્ન શાસ્ત્ર મુજબ, પૂર્વજોની સ્થિતિ, વર્તન જીવન પર મોટી અસર કરે છે. તેમના હસવા, રડવા, ભોજન માંગવા કે વાતચીત કરવાના જુદા જુદા અર્થ હોય છે, જે ભવિષ્યની સમસ્યાઓ કે આશીર્વાદ દર્શાવે છે.