આજે ભાદરવા સુદ અમાસ પર 81 વર્ષમાં 13મી વખત શનિશ્ચરી અમાસ, સર્વપિતૃ અમાસ અને ગજછાયા યોગનો અનોખો સંયોગ રચાઈ રહ્યો છે. આ દિવસે પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કર્મ કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે. જ્યોતિષ અનુસાર, શનિ અને ગુરુના શુભ યોગમાં કરવામાં આવેલું કર્મ પિતૃઓને તૃપ્તિ આપે છે. શનિ દોષ અને પિતૃદોષની મુક્તિ માટે શનિદેવની પૂજા અને દાન-ધર્મ જેવા શુભ કાર્યો કરવાથી લાભ થાય છે. આ સાથે જ પિતૃ પક્ષ પૂર્ણ થઈ આવતીકાલથી શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ થશે.

11 ઓક્ટોબર 2026, રવિવારથી શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ થઈ રહ્યો છે, જે આસો સુદ એકમથી શરૂ થશે. આ વર્ષે માતાજીનું આગમન 'હાથી' પર સવાર થઈને થશે, જે સારા વરસાદ અને સમૃદ્ધિનો સંકેત માનવામાં આવે છે. નવરાત્રિ દરમિયાન ઘટસ્થાપના, ઉપવાસ, મંત્ર જાપ, ચંડીપાઠ અને દેવીની આરાધના કરવામાં આવશે. જ્યોતિષાચાર્યોના મતે, ઘટસ્થાપન માટેના મુહૂર્ત અંગે વિવિધ ગ્રંથોમાં અલગ-અલગ મત પ્રવર્તે છે, પરંતુ પ્રથમ પ્રહર બાદ સ્થાપન કરવું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આ પવિત્ર પર્વ દરમિયાન ભક્તો ધાર્મિક વિધિઓ સાથે દેવી દુર્ગાની ભક્તિ કરશે.

આ લેખ ભારતીય જ્ઞાન પરંપરામાં સંશોધન (અનુસંધાન)ના ઊંડા અર્થને સમજાવે છે. લેખક જણાવે છે કે સંશોધન માત્ર પ્રયોગશાળાઓ કે પુસ્તકો પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તે સત્યની શોધ, જ્ઞાનનું મનન, આચરણ અને સમાજ કલ્યાણની એક સાધના છે. ભારતીય વિચારધારામાં 'ઋષિચર્યા' શબ્દ દ્વારા જ્ઞાનની શોધને જીવનનું અનુશાસન બનાવવાની વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આધુનિક સંશોધનમાં બાહ્ય લાભોને બદલે જ્ઞાનસર્જન અને માનવકલ્યાણને પ્રાધાન્ય આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો છે. ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા અને પ્રમાણશાસ્ત્ર્ર જેવી પદ્ધતિઓ જ્ઞાનની સત્યતા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના 1951-2025ના અભ્યાસ મુજબ, ગુજરાતમાં દર 10 વર્ષે 35°Cથી વધુ તાપમાનવાળા દિવસોમાં 2.3 દિવસ અને 20°Cથી વધુ તાપમાનવાળી રાતોમાં 1.5 રાતનો વધારો નોંધાયો છે. આ સંશોધન 'ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઓફ ક્લાઇમેટોલોજી'માં પ્રકાશિત થયું છે. તાપમાનમાં આ ફેરફારો ખેતી, ખાસ કરીને કપાસની સિઝનમાં 'હીટ યુનિટ્સ' પર દબાણ ઊભું કરી રહ્યા છે, જે કૃષિ ક્ષેત્ર માટે ચેતવણીરૂપ છે. ઊંચું રાત્રિ તાપમાન પશુઓની પ્રજનન ક્ષમતા પર પણ નકારાત્મક અસર કરી રહ્યું છે.

પશ્ચિમ રેલવેના રાજકોટ ડિવિઝને સુરેન્દ્રનગર રેલવે સ્ટેશન પર અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજના ગર્ડર લોન્ચિંગનું કાર્ય નિર્ધારિત સમય કરતાં વહેલું પૂર્ણ કર્યું છે. 2 થી 8 ઓક્ટોબર દરમિયાન થયેલી આ કામગીરીમાં મુસાફરોની સલામતી અને ટ્રેન સંચાલનમાં ન્યૂનતમ વિક્ષેપ જાળવવામાં આવ્યો હતો. આ નવો બ્રિજ તહેવારો અને ભીડના સમયે મુસાફરોની અવરજવરને સરળ બનાવશે. ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર ગિરિરાજ કુમાર મીનાએ રેલવે ટીમની કાર્યક્ષમતા અને સંકલનની પ્રશંસા કરી. આ કાર્ય માટે 350 ટનની ક્રેન, 60 મજૂરો અને અન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરાયો હતો.

સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં આવેલું ઘુડખર અભયારણ્ય, જે કચ્છના નાના રણનો ભાગ છે, તે પ્રવાસીઓ માટે ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું છે. આ વર્ષે 16 ઓક્ટોબરને બદલે 9 ઓક્ટોબરથી અભયારણ્ય પ્રવાસીઓ માટે ખોલવામાં આવ્યું છે અને તે આગામી 15 જૂન સુધી ખુલ્લું રહેશે. ચોમાસા દરમિયાન ઘુડખરોના બ્રીડીંગ સમયને કારણે દર વર્ષે 15 જૂનથી 16 ઓક્ટોબર સુધી અભયારણ્ય પ્રવાસીઓ માટે બંધ રાખવામાં આવે છે. ગત વર્ષે 1 હજાર વિદેશી સહિત 22 હજારથી વધુ પ્રવાસીઓએ મુલાકાત લીધી હતી, જેનાથી વન વિભાગને 30 લાખથી વધુની આવક થઈ હતી. 2024ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, અહીં 7672 ઘુડખરો છે.

ડભોઇના ધારાસભ્ય શૈલેષ મહેતાએ વડોદરાના કુંઢેલા ખાતે રેલવે ફાટક પર નિર્માણ પામી રહેલા અંડરપાસની કામગીરીની સમીક્ષા કરી. લાંબા સમયથી ખોરંભે પડેલા આ પ્રોજેક્ટને ઝડપી બનાવવા તેમણે અધિકારીઓ સાથે સ્થળ મુલાકાત યોજી હતી. ધારાસભ્યએ કામગીરીમાં આવતી મુશ્કેલીઓ અંગે ચર્ચા કરી અને રેલવેના અધિકારીઓને જરૂરી સૂચનાઓ આપી. અંડરપાસ પૂર્ણ થવાથી સ્થાનિક ગ્રામજનો, ખાસ કરીને ગુજરાત સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મચારીઓને સુરક્ષિત અને સરળ મુસાફરીની સુવિધા મળશે.

રાજકોટ શહેરમાં નવરાત્રી દરમિયાન યોજાનારા કોમર્શિયલ ગરબા મહોત્સવોમાં ખેલૈયાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા ફાયર વિભાગે કડક પગલાં લીધા છે. કુલ 48 અરજીઓમાંથી 41 આયોજકોને ફાયર NOC આપવામાં આવી છે. ચીફ ફાયર ઓફિસર અમિત દવેએ જણાવ્યું કે, ગરબા ગ્રાઉન્ડ પર પાણીના બેરલ, ફાયર એક્સટિંગ્યુશર જેવા સુરક્ષા સાધનો ફરજિયાત છે. કોઈપણ કટોકટીને પહોંચી વળવા ફાયર સ્ટેશનો પર 24 કલાક સ્ટાફ તૈનાત રહેશે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર આયોજકો સામે કાયદેસર કાર્યવાહી કરાશે.

આજના મુખ્ય સમાચારોમાં, જેવર ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટનું નામ હવે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નામ પરથી ઓળખાશે, જે અંગે CM યોગી કેબિનેટે નિર્ણય લીધો છે. હવામાન વિભાગે નવરાત્રિ દરમિયાન વરસાદ નહીં પડે તેવી આગાહી કરી છે, જે ખેલૈયાઓ માટે સારા સમાચાર છે. ભારતીય મૂળના નાવી પિલ્લઇને શાંતિ નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો છે. સોના-ચાંદીના ભાવમાં નવો વળાંક જોવા મળ્યો છે. ASEAN ચેમ્પિયનશિપમાં ફિક્સિંગને કારણે ફૂટબોલ જગતમાં હડકંપ મચ્યો છે. સાઉદી એરપોર્ટ પર મિસાઇલ હુમલા બાદ તણાવ વધ્યો છે, જ્યારે પ્રથમ નવરાત્રિએ અંબાજીના મોહનથાળને GI ટેગ મળશે.

અમદાવાદ ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા નવરાત્રિ દરમિયાન નાગરિકોને ટ્રાફિકની સમસ્યા ન થાય તે માટે વિશેષ આયોજન કરાયું છે. સરખેજ-ગાંધીનગર (SG) હાઇવે અને સરદાર પટેલ (SP) રિંગ રોડ પરના જંકશન પર રાત્રે 3 વાગ્યા સુધી પોલીસ બંદોબસ્ત રહેશે. ટ્રાફિક પોલીસ કર્મચારીઓની શિફ્ટમાં પણ વધારો કરાયો છે. શહેરમાં રાત્રે 10 વાગ્યાને બદલે 2 વાગ્યા સુધી ભારે વાહનો (ડમ્પર, ટ્રક, બસ) પર પ્રતિબંધ રહેશે. SG હાઇવે પર YMC થી કર્ણાવતી ક્લબ તરફનો રોડ પ્રથમ નવરાત્રિએ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મુકાશે. મોટા ગરબા સ્થળોએ પણ ટ્રાફિક જામ ન થાય તે માટે પોલીસ તૈનાત રહેશે.

આચાર્ય ચાણક્યની ચાણક્ય નીતિ અનુસાર, વ્યક્તિએ ઘર બનાવવા માટે એવી જગ્યા પસંદ કરવી જોઈએ જ્યાં સન્માન મળે, આવકનું સાધન હોય, વિશ્વાસુ ભાઈ-બંધુ કે સંબંધીઓ હોય અને શીખવાની તથા વિકાસની તકો ઉપલબ્ધ હોય. જ્યાં અપમાન, આર્થિક મુશ્કેલીઓ, સામાજિક એકલતા અને જ્ઞાનનો અભાવ હોય, તેવી જગ્યાએ રહેવાથી આત્મવિશ્વાસ ઘટે છે અને જીવનમાં મુશ્કેલીઓ આવે છે. ચાણક્ય નીતિ માત્ર રહેઠાણની પસંદગી જ નહીં, પરંતુ સુખી અને સફળ જીવન માટે યોગ્ય વાતાવરણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

ગુજરાત રાજ્યમાંથી ચોમાસાની સત્તાવાર વિદાય બાદ વાતાવરણમાં પલટો આવ્યો છે. હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ, આગામી સાત દિવસ દરમિયાન રાજ્યભરમાં વાતાવરણ સૂકું રહેશે. વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સને કારણે દક્ષિણ ગુજરાતમાં થયેલા વરસાદી ઝાપટાં બાદ હવે સૂકા પવનો ફૂંકાઈ રહ્યા છે. અમદાવાદ સહિતના શહેરોમાં ભાદરવાના આકરા તાપ અને બફારાને કારણે ગરમીનો પ્રકોપ વધ્યો છે. ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશાના પવનોને કારણે મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં 2 ડિગ્રી વધીને 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ પહોંચ્યું છે, જેના કારણે લોકોને ઉનાળા જેવી ગરમીનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે.

સુરેન્દ્રનગરમાં 33 દિવસથી વધુ સમયથી વરસાદ ન થતાં ખેડૂતોની ચિંતા વધી છે. અત્યાર સુધી 97.81% વરસાદ નોંધાયો છે, જે ગત વર્ષ કરતાં ઓછો છે. કપાસ સહિતના પાકોમાં સુકારો આવવાની ભીતિ છે. ખેડૂતોએ 5,56,449 હેક્ટર જમીનમાં વિવિધ પાકોનું વાવેતર કર્યું છે. અલ નીનોની અસર ડિસેમ્બર સુધી રહેવાની આગાહી વચ્ચે ચોમાસુ પાક સુકાવાનો અને શિયાળુ પાક પર પણ અસર થવાનો ભય છે. નિવૃત્ત ખેતીવાડી અધિકારી જનકભાઇ કલોત્રાએ ઓછા પાણીવાળા પાક પસંદ કરવા અને મલ્ચિંગ દ્વારા ભેજ જાળવવાની સલાહ આપી છે.

મહેસાણા શહેરમાં મોઢેરા રોડ પર ચાલી રહેલા વરસાદી લાઇન અને ગટરના કામોને કારણે ખોદકામ બાદ માટીના ઢગલા રસ્તાની બાજુમાં દિવસો સુધી પડ્યા રહે છે. વાહનોની અવરજવરથી આ માટીના રજકણો હવામાં ભળી રહ્યા છે, જેના કારણે PM-10નું પ્રમાણ 100ની મર્યાદા વટાવી 113થી વધુ પહોંચી ગયું છે. આ પ્રદૂષણ શ્વાસની તકલીફ, ઉધરસ અને અસ્થમા જેવી સમસ્યાઓ વધારી શકે છે. રાધનપુર રોડ અને સર્વિસ રોડ પર પણ આવી જ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે.

ગુજરાતી વિદ્વાન પંડિત શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી યોગદાન આપ્યું. ‘ધ ઇન્ડિયન સોશ્યોલોજિસ્ટ’ જેવા પ્રકાશન દ્વારા તેમણે સ્વાધીનતા અને સમાજવિદ્યાના સિદ્ધાંતોનો પ્રચાર કર્યો. લંડનમાં ‘ઇન્ડિયા હાઉસ’ની સ્થાપના કરીને તેમણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમના લખાણોમાં બ્રિટિશ દમનખોરીની ટીકા અને ભારતમાં સ્વતંત્રતા ચળવળને વેગ આપવા પર ભાર મુકવામાં આવ્યો. આ પત્રકારત્વ ફ્રાંસ, જાપાન, અમેરિકા જેવા દેશોમાં પણ પ્રભાવિત રહ્યું, જે ખરા અર્થમાં એક ગુજરાતી પંડિતની આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ બની.

મહાન ભૌતિકશાસ્ત્રી નીલ્સ બૉહર તેમના અસાધારણ મગજ, સાલસતા અને રમૂજી આદતો માટે જાણીતા હતા. ફિલ્મોમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોનું અપમાન થતાં તેઓ ગુસ્સે થતા, તો આઈન્સ્ટાઈન સાથે ક્વોન્ટમ ફિઝિક્સની ચર્ચામાં રસ્તો ભૂલી જતા. તેમને 1922માં પરમાણુ બંધારણ અને વિકિરણ પરના કાર્ય બદલ ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું. તેની ભેટમાં તેમને કાર્લ્સબર્ગ કંપની તરફથી ઘર સુધી બિયરની પાઇપલાઇન મળી હતી. યુદ્ધ પછી તેમણે પરમાણુ ઊર્જાના શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગની હિમાયત કરી, જેના માટે તેમને 'એટમ્સ ફોર પીસ એવોર્ડ' મળ્યો.

પોરબંદર જિલ્લામાં ચાલુ વર્ષે ચોમાસામાં વરસાદની ભારે ઘટ જોવા મળી રહી છે. પોરબંદર તાલુકામાં ગત વર્ષની સરખામણીએ 83% થી વધુ ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યાં માત્ર 154 મી.મી. વરસાદ થયો છે, જ્યારે ગત વર્ષે 931 મી.મી. વરસાદ હતો. રાણાવાવમાં 76% ઘટાડો થયો છે, માત્ર 242 મી.મી. વરસાદ નોંધાયો છે. કુતિયાણામાં 50% ઘટાડો સાથે 389 મી.મી. વરસાદ પડ્યો છે. આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે, જેના કારણે જળસંગ્રહ, ખેતી અને ભૂગર્ભ જળસ્તર પર તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે.

વૃદ્ધાવસ્થા માત્ર ઉંમરનો આંકડો નથી, પણ અનુભવ અને ડહાપણ લાવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, વૃદ્ધો અને તેમના સંતાનો વચ્ચેના સંબંધોમાં સમસ્યાઓ જોવા મળે છે, જેમાં બંને પક્ષોની ભૂમિકા હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિને સુધારવા માટે, વૃદ્ધોએ આર્થિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે સ્વાવલંબી બનવું જોઈએ. પોતાના કામ જાતે કરવા, અન્યને બિનજરૂરી રીતે હેરાન ન કરવા અને પોતાના સંતાનો પાસેથી અપેક્ષાઓ ઘટાડવી મહત્વપૂર્ણ છે. શાંતિ અને ખુશી માટે, સંયમ, સ્વીકૃતિ અને નિઃસ્પૃહી ભાવ કેળવવો જરૂરી છે.

તુર્કીના ઇસ્તંબુલમાં આવેલો ટોપકાપી પેલેસ માત્ર એક મહેલ નથી, પરંતુ ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યનો જીવંત ઇતિહાસ છે. 15મીથી 19મી સદી સુધી, આ ભવ્ય મહેલમાંથી એશિયા, યુરોપ અને આફ્રિકા પર ફેલાયેલા વિશાળ સામ્રાજ્યનું શાસન ચાલતું હતું. તેની અદભૂત સ્થાપત્યકળા, રાજકીય ષડ્યંત્રો, વૈભવી જીવનશૈલી અને અમૂલ્ય ઐતિહાસિક ખજાના માટે તે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ મહેલ ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યની ભવ્યતા અને વૈભવનો સાક્ષી છે.

સુપર માર્કેટ હોય કે સિનેમા હોલ, આપણી આસપાસ વહેતું બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક આપણા વિચારો, નિર્ણયો અને લાગણીઓને અચેતનપણે દિશા આપે છે. આપણે સભાનપણે નિર્ણયો લઈએ છીએ એવું લાગે, પરંતુ આપણું સબકોન્શિયસ માઇન્ડ સંગીત દ્વારા નિયંત્રિત થઈ શકે છે. મોલમાં ધીમું સંગીત વધુ ખરીદી પ્રેરે છે, જ્યારે ફાસ્ટ-ફૂડ રેસ્ટોરન્ટમાં ઝડપી સંગીત ઝડપી જમવા પ્રોત્સાહન આપે છે. માર્કેટિંગ નિષ્ણાતો પણ વાઇન સ્ટોરમાં સંગીતના પ્રકાર દ્વારા ગ્રાહકોની પસંદગી બદલી શકે છે. ફિલ્મોમાં, સંગીત દૃશ્યોના ભાવને અસરકારક રીતે વ્યક્ત કરે છે, લાગણીઓને ઊંડાણપૂર્વક સ્પર્શે છે.

ઓસ્ટ્રેલિયા નજીક કિંગ આઇલેન્ડ પર આવેલી 'ડોલ્ફિન માઇન' વિશે એક અનોખી માન્યતા છે કે તે યુદ્ધોની આગાહી કરે છે. આ માન્યતા ટંગસ્ટન (Tungsten) ધાતુ સાથે જોડાયેલી છે, જેનો ઊંચો ગલનબિંદુ (Melting Point) અને કઠણતા તેને યુદ્ધના સાધનો માટે અત્યંત ઉપયોગી બનાવે છે. ઇતિહાસમાં, જ્યારે પણ આ ખાણ કાર્યરત થઈ, ત્યારે યુદ્ધો શરૂ થયા. આ ખરેખર તો યુદ્ધ સમયે ટંગસ્ટનની વધેલી માંગને કારણે ખાણને ફરી ખોલવામાં આવતી હોવાથી બનતી ઘટના છે, કોઈ આગાહી નહીં.

૨૧મી સદીમાં 'ડેટા' એક એવી વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે, જે ભૌતિક સ્વરૂપમાં નથી છતાં તેનું મૂલ્ય અખૂટ છે. માનવજાતના ઇતિહાસમાં સંપત્તિના માપદંડ બદલાતા રહ્યા છે, પણ આજનો ડિજિટલ યુગ 'ડેટા'ને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ ગયો છે. આપણે સતત ડેટાનું સર્જન કરીએ છીએ, જે આપણી ડિજિટલ દુનિયાનો અભિન્ન અંગ બની ગયું છે. કાચો ડેટા માહિતી બને છે, અને ઉપયોગી ડેટા નિર્ણય લેવાની શક્તિ પૂરી પાડે છે. AI, આરોગ્ય, વ્યવસાય અને સમાજમાં ડેટાનું મહત્વ વધી રહ્યું છે, પરંતુ તેની ગોપનીયતા અને જવાબદાર ઉપયોગ એક ગંભીર પ્રશ્ન છે.

છોટાઉદેપુરની જીવાદોરી સમાન ઓરસંગ નદીમાં ઓક્ટોબર મહિનાથી જ પાણીના સ્તરમાં ઘટાડો થયો છે. ઉપરવાસ મધ્યપ્રદેશમાં અપૂરતા વરસાદને કારણે નદીમાં પાણીની આવક ઓછી રહી છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે છોટાઉદેપુર નગરની આશરે 35 હજારની વસ્તી માટે પાણીની સમસ્યા સર્જાવાની ભીતિ છે. હાલ નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ ખૂબ ઓછો થઈ ગયો છે, અને જો વરસાદ નહીં પડે તો માર્ચ મહિનાને બદલે ડિસેમ્બરથી જ હાફેશ્વર યોજના હેઠળ નર્મદાનું વેચાતું પાણી મંગાવવું પડશે.

મુંબઈમાં ચોમાસાની વિદાય બાદ વાયુ પ્રદૂષણમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે, જેમાં એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) 100ને પાર કરી ગયો છે. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ના ડેટા મુજબ, તાજેતરમાં AQI 127 ની આસપાસ રહ્યો હતો. આ સ્થિતિમાં ઓક્ટોબર હીટના કારણે મહત્તમ તાપમાન 33-36 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચ્યું છે, જેનાથી નાગરિકો ઉકળાટ અનુભવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો અનુસાર, પવનની દિશામાં ફેરફાર અને સૂકી પરિસ્થિતિઓ પણ પ્રદૂષણ વધારવામાં યોગદાન આપી રહી છે. મુંબઈ મહાપાલિકાએ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે નવી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રક્રિયાઓ (SOPs) જારી કરી છે.

વડોદરા શહેરની સવારની હવાની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જ્યાં AQI 163 સુધી પહોંચ્યો છે. શિયાળો શરૂ થાય તે પહેલાં જ આ સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. વાહનોની ધૂળ, ઔદ્યોગિક એકમોમાંથી નીકળતા ઝેરી ગેસ, ખુલ્લામાં કચરો સળગાવવો, બાંધકામ અને ખોદકામની રજકણો, તેમજ ક્વૉરી ડસ્ટ જેવા અનેક પરિબળો આ પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર છે. તંત્ર દ્વારા આ બાબતે યોગ્ય પગલાં લેવાની જરૂર છે જેથી નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન ન પહોંચે.

મુંબઈ પોર્ટ ઓથોરિટીએ તેના જવાહર દ્વીપ મરીન ઓઈલ ટર્મિનલને ભારતના પ્રથમ પ્લાસ્ટિક-મુક્ત તેલ ટર્મિનલ તરીકે જાહેર કર્યું છે. આ સિદ્ધિ સ્વચ્છતા અભિયાન 2026 દરમિયાન, મહાત્મા ગાંધીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે, કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલની ઉપસ્થિતિમાં પ્રાપ્ત થઈ. આ પહેલ સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક ઘટાડવાના વ્યાપક પ્રયાસનો ભાગ છે, જે બંદરના ટકાઉ અને જવાબદાર સંચાલન પર ભાર મૂકે છે. મુંબઈ બંદર તેના તમામ ડોક, રહેણાંક વિસ્તારો અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પ્લાસ્ટિક ઘટાડવાનું ચાલુ રાખશે.

આફ્રિકાના હાથીઓ પોતાની સારવાર માટે જંગલમાં ઊગતા 35 જાતના છોડ-વેલા અને ચાર પ્રકારની માટી ઓળખી જાણે છે. બે હજાર વર્ષ પહેલાં રોમન પ્રકૃતિવિદ્ ક્લાઉડિયસ એલિનીયસે પણ પ્રાણી-પક્ષીઓ તબીબ વિના પોતાની જાતે સારવાર કરી શકે છે તેવું નોંધ્યું હતું. હાલમાં ‘નેચર’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન મુજબ, કેન્યા-યુગાન્ડાની સરહદે આવેલા માઉન્ટ એલ્ગોન પ્રદેશના હાથીઓ બીમાર પડે ત્યારે ખાસ વનસ્પતિઓ અને માટીનો ઉપયોગ કરે છે. આ જ્ઞાન તેઓ વડીલો પાસેથી શીખે છે, જે માનવજાત માટે પણ પ્રેરણારૂપ છે.

પંચમહાલ જિલ્લામાં 2024-25 દરમિયાન 90% સામાન્ય વરસાદ નોંધાયો છે, જે પાક માટે અનુકૂળ છે. જોકે, સવારે ઠંડી અને બપોરે તાપના 'ડબલ ઋતુ'ના માહોલે ખેડૂતોની ચિંતા વધારી છે. ડેમોમાં 50% થી 98% પાણીનો જથ્થો હોવાથી રવિ સીઝન અને પીવાના પાણીની તંગી સર્જાશે નહીં તેવું હાલ લાગી રહ્યું છે. પાછલા પાંચ વર્ષમાં 2024 અને 2025 માં 130% થી વધુ વરસાદ નોંધાયો હતો, જેની સરખામણીમાં આ વર્ષે ઘટાડો છે. પરંતુ આ સ્થિતિ પાક માટે સારી માનવામાં આવે છે.

ચોમાસાની વિદાય ટાંકણે દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં 83.55% અને જામનગર જિલ્લામાં 56.74% વરસાદની ઘટ નોંધાઈ છે. ચાલુ વર્ષે હાલારના 26 ડેમોમાં નહીવત જળ છે, જેમાં આઠ જળાશયો સુકા મેદાન બન્યા છે. દેવભૂમિના કલ્યાણપુર પંથકની જીવાદોરી સમાન સાની ડેમ પણ ખાલીખમ છે. જામનગર જિલ્લાના 3.44 લાખ હેકટર અને દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના 2.14 લાખ હેકટરમાં મગફળી સહિતના પાકોનું વાવેતર થયું છે, પરંતુ વરસાદના અભાવે પાકનું ચિત્ર ચિંતાજનક બન્યું છે.

ગુજરાતમાં ચોમાસાની વિદાયની સાથે વરસાદની ઘટ ચિંતાજનક બની રહી છે. હાથિયો નક્ષત્રમાં પણ વરસાદ ન થતાં ખેડૂતોની આશા મુરઝાઈ ગઈ છે. રાજ્યના 206 ડેમમાંથી માત્ર 33 ડેમ ભરાયા છે, જે પીવાના અને સિંચાઈના પાણીની ગંભીર અછત તરફ ઈશારો કરે છે. IMD મુજબ, 14 જિલ્લાઓમાં વરસાદની 20% થી 59% સુધીની ઘટ જોવા મળી છે, જેમાં સૌરાષ્ટ્રના દ્વારકા અને પોરબંદર સૌથી પ્રભાવિત છે. આ સ્થિતિ આવનારા ઉનાળામાં પાણીની તંગીને વધુ ઘેરી બનાવશે.