આચાર્ય ચાણક્યની ચાણક્ય નીતિ અનુસાર, વ્યક્તિએ ઘર બનાવવા માટે એવી જગ્યા પસંદ કરવી જોઈએ જ્યાં સન્માન મળે, આવકનું સાધન હોય, વિશ્વાસુ ભાઈ-બંધુ કે સંબંધીઓ હોય અને શીખવાની તથા વિકાસની તકો ઉપલબ્ધ હોય. જ્યાં અપમાન, આર્થિક મુશ્કેલીઓ, સામાજિક એકલતા અને જ્ઞાનનો અભાવ હોય, તેવી જગ્યાએ રહેવાથી આત્મવિશ્વાસ ઘટે છે અને જીવનમાં મુશ્કેલીઓ આવે છે. ચાણક્ય નીતિ માત્ર રહેઠાણની પસંદગી જ નહીં, પરંતુ સુખી અને સફળ જીવન માટે યોગ્ય વાતાવરણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

ધર્મરત્નપ્રકરણ ગ્રન્થકાર મહર્ષિએ ધર્મપ્રાપ્તિ માટે જરૂરી એકવીશ ગુણોમાં પંદરમા ગુણ તરીકે દીર્ઘદર્શિતાનું મહત્વ સમજાવ્યું છે. તેમણે વિચારવાની બે પદ્ધતિઓ વર્ણવી છે: ટૂંકી દૃષ્ટિ, જે ફક્ત તાત્કાલિક લાભ પર ધ્યાન આપે છે, અને દીર્ઘ દ્રષ્ટિ, જે અંતિમ પરિણામ અને અંજામનો વિચાર કરે છે. આસપાસની પશુ-પંખીની સૃષ્ટિમાં તાત્કાલિક લાભ મેળવવાની ટૂંકી દૃષ્ટિ જોવા મળે છે, જ્યારે મનુષ્યએ પરિણામલક્ષી દીર્ઘ દ્રષ્ટિ કેળવવી જોઈએ.

હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુ બાદ શરીરના ખુલ્લા અંગો, ખાસ કરીને નાક અને કાનમાં રૂ મૂકવાની પરંપરા છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, મૃત્યુ સમયે અને ત્યારબાદ શરીરની ઊર્જા અને સૂક્ષ્મ પ્રાણ-વાયુ ખુલ્લા છિદ્રો દ્વારા બહાર નીકળી શકે છે, જેને રોકવા રૂ વપરાય છે. આ ઉપરાંત, મૃતદેહનું વિઘટન શરૂ થતાં બનતા ગેસ અને પ્રવાહીને બહાર આવતા અટકાવવા, તેમજ સ્વચ્છતા અને સંક્રમણ ફેલાતું રોકવા માટે આ વ્યવહારિક કારણ પણ છે. નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ માટે પણ આ પ્રથા અનુસરવામાં આવે છે.

ગુજરાતી વિદ્વાન પંડિત શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી યોગદાન આપ્યું. ‘ધ ઇન્ડિયન સોશ્યોલોજિસ્ટ’ જેવા પ્રકાશન દ્વારા તેમણે સ્વાધીનતા અને સમાજવિદ્યાના સિદ્ધાંતોનો પ્રચાર કર્યો. લંડનમાં ‘ઇન્ડિયા હાઉસ’ની સ્થાપના કરીને તેમણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમના લખાણોમાં બ્રિટિશ દમનખોરીની ટીકા અને ભારતમાં સ્વતંત્રતા ચળવળને વેગ આપવા પર ભાર મુકવામાં આવ્યો. આ પત્રકારત્વ ફ્રાંસ, જાપાન, અમેરિકા જેવા દેશોમાં પણ પ્રભાવિત રહ્યું, જે ખરા અર્થમાં એક ગુજરાતી પંડિતની આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ બની.

મહાન ભૌતિકશાસ્ત્રી નીલ્સ બૉહર તેમના અસાધારણ મગજ, સાલસતા અને રમૂજી આદતો માટે જાણીતા હતા. ફિલ્મોમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોનું અપમાન થતાં તેઓ ગુસ્સે થતા, તો આઈન્સ્ટાઈન સાથે ક્વોન્ટમ ફિઝિક્સની ચર્ચામાં રસ્તો ભૂલી જતા. તેમને 1922માં પરમાણુ બંધારણ અને વિકિરણ પરના કાર્ય બદલ ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું. તેની ભેટમાં તેમને કાર્લ્સબર્ગ કંપની તરફથી ઘર સુધી બિયરની પાઇપલાઇન મળી હતી. યુદ્ધ પછી તેમણે પરમાણુ ઊર્જાના શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગની હિમાયત કરી, જેના માટે તેમને 'એટમ્સ ફોર પીસ એવોર્ડ' મળ્યો.

ગુજરાતના સ્મિત મચ્છર, તુકારામ ઓમ્બલે અને નીરજા ભનોટની વીરતા અને બલિદાનને યાદ કરવામાં આવે છે. સ્મિત મચ્છરે પોતાના જીવના જોખમે ૧૭૪ મુસાફરોને બચાવ્યા, તો તુકારામ ઓમ્બલેએ ૨૬/૧૧ના મુંબઈ હુમલા દરમિયાન અજમલ કસાબને જીવતો પકડાવવામાં મદદ કરી. ૨૨ વર્ષીય નીરજા ભનોટે ફ્લાઇટ ૭૩ના અપહરણ દરમિયાન મુસાફરોને બચાવવા પોતાનો જીવ આપ્યો. આ ત્રણેય વીર વ્યક્તિઓએ પોતાના સ્વાર્થનો ત્યાગ કરીને અનેક જીંદગીઓ બચાવી, જે યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ છે.

2026 નો ફિઝિક્સનો નોબેલ પુરસ્કાર પ્રોફેસર ફ્રાન્સિસ હાલ્ઝનને મળ્યો છે. તેમણે ઉચ્ચ-ઊર્જાવાળા 'ન્યુટ્રિનો' કણો શોધવા અને 'આઇસક્યુબ ન્યુટ્રિનો ઓબ્ઝર્વેટરી' પ્રોજેક્ટમાં નેતૃત્વ કર્યું. આ રહસ્યમય કણો, જેને 'ભૂતિયા સંદેશવાહકો' કહેવાય છે, તેઓ કોઈપણ પદાર્થમાંથી પસાર થઈ જાય છે. આ શોધે 'ન્યુટ્રિનો ખગોળશાસ્ત્ર' નામની નવી વૈજ્ઞાનિક શાખાનો પાયો નાખ્યો છે, જેનાથી બ્રહ્માંડના ઊંડા રહસ્યોને સમજવાની નવી દિશા મળી છે.

ARIES, નૈનિતાલના નેતૃત્વ હેઠળ 18 દેશોના 106 વૈજ્ઞાનિકોએ OJ 287 નામના અનોખા બ્લેઝારનો 10 વર્ષ (2015-2025) સુધી અભ્યાસ કરીને એક મહત્વપૂર્ણ ડેટાસેટ તૈયાર કર્યો છે. આ બ્લેઝાર પૃથ્વીથી 4 અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર છે અને તેમાં બે સુપરમેસિવ બ્લેક હોલ છે જે દર 12 વર્ષે પરિક્રમા પૂર્ણ કરે છે. આ ડેટાસેટ છેલ્લા 150 વર્ષમાં OJ 287 નો સૌથી મોટો ઓપ્ટિકલ ડેટાસેટ છે, જે કેન્દ્રીય બ્લેક હોલનું દ્રવ્યમાન અને મલ્ટિમેસેન્જર એસ્ટ્રોનોમીના અભ્યાસમાં મદદરૂપ થશે.

Chanakya Niti મુજબ, લગ્ન એ પ્રેમ, વિશ્વાસ અને સમજણનું બંધન છે. પતિ-પત્ની વચ્ચે પારદર્શિતા જરૂરી હોવા છતાં, કેટલીક વાતો ગુપ્ત રાખવાથી દાંપત્યજીવનમાં શાંતિ જળવાઈ રહે છે. આ વાતો છુપાવવાનો હેતુ દગો આપવાનો નથી, પરંતુ સંબંધની સુમેળ જાળવવાનો છે. ચાણક્ય નીતિ અનુસાર, દાન-પુણ્યનો દેખાડો ન કરવો, નિષ્ફળતા કે અપમાનનો બોજ તરત જ પાર્ટનર પર ન નાખવો, પોતાની સૌથી મોટી નબળાઈ ક્યારેય ન જણાવવી, અને પોતાની ગુપ્ત બચતની સંપૂર્ણ જાણકારી શેર ન કરવી, આ 4 વાતો સંબંધોમાં તિરાડ પડતી અટકાવે છે.

BAPS સ્વામિનારાયણ સંસ્થાના પાંચમા આધ્યાત્મિક ગુરુ બ્રહ્મસ્વરૂપ પ્રમુખસ્વામી મહારાજના જીવન પર આધારિત 13 ગ્રંથોના બૃહદ્ જીવનચરિત્રને ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ દ્વારા ‘એક જ લેખક દ્વારા રચિત વિશ્વના સૌથી વિસ્તૃત જીવનચરિત્ર’ તરીકે માન્યતા મળી છે. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિનું પ્રમાણપત્ર વર્તમાન ગુરુહરિ મહંત સ્વામી મહારાજને તેમની 93મી જન્મજયંતી નિમિત્તે લંડનમાં અર્પણ કરાયું. 8,848 પાનાં અને 21.46 લાખથી વધુ શબ્દો ધરાવતા આ ગ્રંથમાં પ્રમુખસ્વામી મહારાજની 94 વર્ષની જીવનયાત્રાનું દસ્તાવેજીકરણ છે.

હિન્દુ ધર્મમાં ભોજન ગ્રહણ કરતા પહેલા થાળીની ફરતે પાણી છાંટવાની પ્રથા છે, જેને 'આચમન' કહેવાય છે. આ માત્ર પરંપરા નથી, પરંતુ તેની પાછળ અનેક આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો જોડાયેલા છે. આ પ્રથા અન્ન શુદ્ધિકરણ, જીવ-જંતુઓથી રક્ષણ અને ઊર્જા સંતુલન માટે કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન સમયમાં કાચા ઘરોમાં જમીન પર બેસીને જમતી વખતે ધૂળ અને જીવાતોથી રક્ષણ મેળવવા માટે પાણીની રક્ષણાત્મક દીવાલ બનતી હતી. આચમનથી ભોજન પ્રસાદ સમાન બની શરીરને પોષણ આપે છે.

મુંબઈ પોર્ટ ઓથોરિટીએ તેના જવાહર દ્વીપ મરીન ઓઈલ ટર્મિનલને ભારતના પ્રથમ પ્લાસ્ટિક-મુક્ત તેલ ટર્મિનલ તરીકે જાહેર કર્યું છે. આ સિદ્ધિ સ્વચ્છતા અભિયાન 2026 દરમિયાન, મહાત્મા ગાંધીની જન્મજયંતિ નિમિત્તે, કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલની ઉપસ્થિતિમાં પ્રાપ્ત થઈ. આ પહેલ સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિક ઘટાડવાના વ્યાપક પ્રયાસનો ભાગ છે, જે બંદરના ટકાઉ અને જવાબદાર સંચાલન પર ભાર મૂકે છે. મુંબઈ બંદર તેના તમામ ડોક, રહેણાંક વિસ્તારો અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પ્લાસ્ટિક ઘટાડવાનું ચાલુ રાખશે.

આફ્રિકાના હાથીઓ પોતાની સારવાર માટે જંગલમાં ઊગતા 35 જાતના છોડ-વેલા અને ચાર પ્રકારની માટી ઓળખી જાણે છે. બે હજાર વર્ષ પહેલાં રોમન પ્રકૃતિવિદ્ ક્લાઉડિયસ એલિનીયસે પણ પ્રાણી-પક્ષીઓ તબીબ વિના પોતાની જાતે સારવાર કરી શકે છે તેવું નોંધ્યું હતું. હાલમાં ‘નેચર’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા સંશોધન મુજબ, કેન્યા-યુગાન્ડાની સરહદે આવેલા માઉન્ટ એલ્ગોન પ્રદેશના હાથીઓ બીમાર પડે ત્યારે ખાસ વનસ્પતિઓ અને માટીનો ઉપયોગ કરે છે. આ જ્ઞાન તેઓ વડીલો પાસેથી શીખે છે, જે માનવજાત માટે પણ પ્રેરણારૂપ છે.

પૃથ્વી પર જીવનના અસ્તિત્વનો મુખ્ય આધાર ઓક્સિજન છે. ધાતુઓનું કાટ લાગવું, દહન પ્રક્રિયા અને ઊર્જા ઉત્પાદનમાં તેની ભૂમિકા સહિત અનેક અસરો ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલી છે. આ તમામ મહત્વપૂર્ણ શોધો મહાન વૈજ્ઞાનિક Antoine Lavoisier દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમણે રસાયણશાસ્ત્રના પાયામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપ્યો. 26 ઓગસ્ટ, 1743 ના રોજ પેરિસમાં જન્મેલા Lavoisier, રસાયણશાસ્ત્ર, વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને ગણિતના અભ્યાસુ હતા. ફ્રેન્ચ એકેડેમી ઓફ સાયન્સના સભ્ય તરીકે, તેમણે ઓક્સિજન પરના તેમના કાર્યોથી વિશ્વભરમાં ખ્યાતિ મેળવી. 1794 માં ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ દરમિયાન, તેમને દેશદ્રોહી જાહેર કરી ફાંસી આપવામાં આવી.

મહાત્મા ગાંધી પર બનેલી ફિલ્મ 'ગાંધી' એક અદ્ભુત સિનેમેટિક અનુભવ છે. ઈંગ્લિશ ફિલ્મ મેકર રિચર્ડ એટેનબોરોનું ૨૦ વર્ષનું સ્વપ્ન, જે ભારતીય પ્રેરણા સ્ત્રોત મોતીલાલ કોઠારીના એક ફોન કોલથી શરૂ થયું. આ ફિલ્મ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને સુંદર રીતે દર્શાવે છે. અભિનેતા બેન કિંગ્સલે (મૂળ નામ કૃષ્ણા ભાણજી પંડિત) એ ગાંધીજીના પાત્રને જીવંત કર્યું, જેના માટે તેમને ઓસ્કાર મળ્યો. ફિલ્મમાં ઘણા ભારતીય કલાકારોએ પણ મહત્વની ભૂમિકાઓ ભજવી. ૧૯૮૩માં, 'ગાંધી'એ ભારતને તેનો પ્રથમ ઓસ્કાર અપાવ્યો, જેમાં બેસ્ટ કોસ્ટ્યુમ ડિઝાઈન માટે ભાનુ અથૈયાને પુરસ્કાર મળ્યો. આ ફિલ્મ ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

29-30 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ ભારતના 5 નવા સ્થળો યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ કામચલાઉ યાદી (Tentative List) માં સામેલ થયા છે. આ ઉમેરા સાથે, ભારતના કુલ 78 સ્થળો હવે આ યાદીમાં સ્થાન પામ્યા છે. યુનેસ્કોની કામચલાઉ યાદી એ ભવિષ્યમાં વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટનો દરજ્જો મેળવવા માટે દેશો દ્વારા પ્રસ્તાવિત સ્થળોની સત્તાવાર યાદી છે. કોઈપણ સ્થળને અંતિમ યાદીમાં સમાવવા માટે ટેન્ટેટિવ લિસ્ટમાં હોવું ફરજિયાત છે. નવા ઉમેરાયેલા 5 સ્થળોમાંથી 4 મધ્યપ્રદેશમાં અને 1 સંયુક્ત (Serial Transnational) પ્રસ્તાવ છે.

ન્યૂઝીલેન્ડની ‘બર્ડ ઓફ ધ યર’ ચૂંટણીમાં બ્લેક રોબિન, સ્થાનિક ભાષામાં ‘કાકારુઇયા’, વિજેતા બન્યું છે. આ સ્પર્ધા માત્ર પક્ષીઓની સુંદરતા માટે નથી, પરંતુ લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે છે. 1.05 લાખથી વધુ મત પડ્યા, જેમાં બ્લેક રોબિને કાકાપો અને કારેઆરેઆ જેવા પક્ષીઓને હરાવ્યા. 1980માં માત્ર 5 બ્લેક રોબિન બચ્યા હતા, જે હવે 350 સુધી પહોંચ્યા છે. આ જીત વન્યજીવ સંરક્ષણમાં એક ચમત્કારિક વાપસી દર્શાવે છે.

ડો. બ્રાયન એલ. વાઇસનું પુસ્તક 'Many Lives, Many Masters' એક મનોચિકિત્સકના અસાધારણ અનુભવનું વર્ણન કરે છે. ચિંતાથી પીડાતી દર્દી કેથરિન, હિપ્નોસિસ દરમિયાન તેના પૂર્વજન્મની ઘટનાઓ અને 'The Masters' નામના આધ્યાત્મિક સત્તાઓના સંદેશાઓ કહેવા લાગી. કેથરિન દ્વારા ડો. વાઇસના મૃત દીકરા વિશેની અંગત વિગતો જણાવતા, મનોચિકિત્સકની જીવન, મૃત્યુ અને ચેતના વિશેની સમજ બદલાઈ ગઈ. આ પુસ્તક પુનર્જન્મની શક્યતા અને માનવ મનની માયાજાળ વચ્ચે રસપ્રદ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

ભારતની UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ ટેન્ટેટિવ લિસ્ટમાં પાંચ નવી સાઇટ્સનો ઉમેરો થયો છે. આમાં મધ્ય પ્રદેશની ઉદયગિરિ ગુફાઓ, બાઘ ગુફા ચિત્રકળા, ગિન્નૌરગઢ કિલ્લો, અને ચંબલ ખીણના બટેશ્વર મંદિરોનો સમાવેશ છે. પાંચમી એન્ટ્રી મહાત્મા ગાંધીના સત્યાગ્રહના વિકાસને દર્શાવતી ભારત અને દક્ષિણ આફ્રિકાની સંયુક્ત ‘Sites of Satyagraha’ છે. આ ઉમેરા સાથે, ભારતના કુલ 78 સ્થળો હવે UNESCOની ટેન્ટેટિવ યાદીમાં છે. આ યાદી ભવિષ્યમાં વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટનો દરજ્જો મેળવવા માટેનો પ્રથમ પડાવ છે.

આપણું મન સ્વાભાવિક રીતે નકારાત્મક વિચારો તરફ ઝુકેલું રહે છે, જ્યારે સકારાત્મકતા કેળવવા પ્રયત્ન કરવો પડે છે. આનું કારણ આપણું અચેતન મન છે, જેમાં દબાયેલી ઇચ્છાઓ, લાગણીઓ અને અનુભવો ભેગા થાય છે. આપણે દરેક બાબતને દ્વૈતવાદી દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ છીએ, જેમ કે સારું-ખરાબ, સફળતા-નિષ્ફળતા. આ કારણે આપણે હંમેશા પસંદગીના દબાણમાં રહીએ છીએ અને નિર્ણયાત્મક બની જઈએ છીએ. મનની આ નિર્ણાયક વૃત્તિ જ આપણી મુખ્ય સમસ્યા છે, વિચારો નહીં. વસ્તુઓને દ્વિ-પરિમાણીય સિક્કાને બદલે એક-પરિમાણીય રેખા તરીકે જોવાથી તટસ્થતા કેળવી શકાય છે, જે માઇન્ડફુલનેસ અને ચોઇસલેસનેસના અભ્યાસથી શક્ય છે.

ચંદીગઢની એક મહિલા ઝૂ કીપર ૧૧૪ કિ.ગ્રા. વજનના મગર 'ડાર્થ'ને બાળકની જેમ હાથમાં ઝૂલાવે છે, જે જોઈને સૌ કોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે. આ મહિલાએ જણાવ્યું કે ડાર્થ સાથે તેના વર્ષોથી કુટુંબીજન જેવા સંબંધો બંધાઈ ગયા છે અને તેમની વચ્ચે અતૂટ વિશ્વાસ છે. આ અનોખા સંબંધોનો વિડીયો ઈન્સ્ટાગ્રામ પર શેર કરવામાં આવ્યો છે, જેના પર લોકોએ પ્રચંડ, બહાદૂર અને અકલ્પ્ય જેવા શબ્દોમાં પ્રતિક્રિયા આપી છે. ઝૂ કીપરે અન્ય પ્રાણીઓ સાથે પણ પ્રેમ અને વિશ્વાસ કેળવવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ સાવચેતી રાખવાનું પણ જણાવ્યું છે.

ઉત્તર પ્રદેશના રસ્તાઓ પર 308 પૈડાં ધરાવતી 200 ટન વજનની 'બાહુબલી' ટ્રક વાઇરલ થઈ છે. આ વિશાળ ટ્રકમાં બેલ્જિયમથી આવેલું 100 ફૂટ લાંબુ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ વેક્યુમ બોઇલર છે, જે ઝારખંડ અને બિહાર થઈને લખીમપુર ખેરી જઈ રહ્યું છે. અહીં એશિયાનો પ્રથમ બાયોપ્લાસ્ટિક (PLA) પ્લાન્ટ બનશે. રસ્તાઓને નુકસાનથી બચાવવા અને વજન સમાન રીતે વહેંચવા માટે આ ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલ Volvo મલ્ટી-એક્સલ મોડ્યુલર હાઇડ્રોલિક ટ્રેલરનો ઉપયોગ થયો છે. સુરક્ષિત સફર માટે 3 ઝોન અને 8 પોલીસ સ્ટેશન સતર્ક છે.

જ્યારે બાળકો અચાનક ભાવનાત્મક રીતે અસ્થિર થઈ જાય છે, ત્યારે મોટાભાગના વાલીઓ ગુસ્સે થઈ જાય છે. જોકે, વિજ્ઞાન દર્શાવે છે કે આ બાળકના મગજમાં થતી પ્રક્રિયા છે. બાળકના મગજનો એમિગ્ડાલા (amygdala) ભાગ ભય અને ક્રોધ જેવી લાગણીઓનું નિયંત્રણ કરે છે, જ્યારે પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ (prefrontal cortex) તર્કનું નિયમન કરે છે. નાના બાળકોમાં પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ અપરિપક્વ હોવાથી, તેઓ લાગણીઓના ભારે દબાણ હેઠળ આવી જાય છે. આવા સમયે, શાંત હાજરી અને કો-રેગ્યુલેશન (co-regulation) દ્વારા બાળકને શાંત પાડવું મહત્વપૂર્ણ છે. બાળકની અસહાયતાને સમજીને, લાગણીઓને દબાવવાને બદલે તેને સમજવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

કાન એ માત્ર અવાજ ગ્રહણ કરવાનું અંગ નથી, પરંતુ તે સ્ત્રી-અવયવ છે અને સંગીતની ઉપાસનામાં તેનો મહત્ત્વનો ભાગ છે. આંખ પુરુષ-અવયવ છે, જેની જોવાની ક્ષમતા આરપાર હોય છે, જ્યારે કાન અનાક્રમક હોય છે. ઘોંઘાટને 'શ્રવણસૃષ્ટિમાં થતો બળાત્કાર' ગણાવ્યો છે, જ્યારે પ્રકૃતિના મધુર અવાજો, જેમ કે પંખીઓનો કલરવ, ઝરણાનો ગાન, અને વાંસળીનો સૂર, આત્માને શાંતિ આપે છે. કાનની સાચી કેળવણી વગરની કેળવણી અધૂરી છે, કારણ કે તે સમગ્ર ચેતનાને સંગીત સાથે જોડે છે.

AI ટેકનોલોજી માનવજાત માટે ઘાતક બની શકે છે તેવા ઓપનAI ના સેમ ઓલ્ટમેન, એન્થ્રોપિકના ડારિયો એમોડેઈ અને એક્સ-AI ના ઇલોન મસ્ક જેવા દિગ્ગજોના દાવા ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. AI મોડલ્સ ભવિષ્યમાં માનવ નિયંત્રણ ગુમાવી શકે છે અથવા જૈવિક હથિયારો બનાવી શકે છે. આ ગંભીર સમસ્યાઓના નિવારણ માટે, ગ્રીન ડેટા સેન્ટર નીતિ, ડિજિટલ વોટરમાર્કિંગ અને શિક્ષણમાં ક્રિટિકલ થિંકિંગને પ્રોત્સાહન જેવા નીતિગત પગલાં તાત્કાલિક લાગુ કરવા અનિવાર્ય છે.

હરદ્વાર ગોસ્વામી ગુજરાતી સાહિત્યમાં ચંદ્રકાન્ત બક્ષી અને ચંદ્રકાન્ત શેઠ બે ઉત્તમ સર્જક છે. બંનેનો મિજાજ જુદો રહ્યો છે. બંનેની દોસ્તીની વ્યાખ્યામાં પુસ્તકોનું મહત્વ કોમન આવે છે. ચંદ્રકાન્ત શેઠ વિશે મીડિયાને ઓછી જાણકારી છે, છતાં તેમણે અઢળક સર્જન, સંપાદન અને સંશોધન કર્યું. બાળપણથી જ પુસ્તકોના શોખીન એવા ચંદ્રકાન્ત શેઠે વૈજ્ઞાનિક, ગૃહત્યાગી અને વાચનવીર બનવાની પ્રેરણા પુસ્તકોમાંથી મેળવી. કાલિદાસના 'મેઘદૂત'થી પ્રભાવિત થઈ તેમણે મહાકાવ્ય લખ્યું અને નાની ઉંમરેથી જ કવિતા અને લેખન ક્ષેત્રે સક્રિય બન્યા.

રોહિંગ્યા અલગતાવાદ એક મોટી ભૂલ હતી, જેના કારણે તેમને તેમના વતન મ્યાનમારથી ઉખેડી નાખવામાં આવ્યા. આધુનિક સમયમાં, બ્રિટિશરોએ રોહિંગ્યાઓને "રોહિંગ્યા" નામ હેઠળ એકત્રિત કર્યા, જેણે તેમને બૌદ્ધ બહુમતીથી અલગ કર્યા. પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, રોહિંગ્યાઓએ બ્રિટિશરોને વફાદાર રહીને બૌદ્ધો સાથે દુશ્મનાવટ વધારી. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી, બર્મા સ્વતંત્ર થયું, અને રોહિંગ્યાઓએ પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો, જેના કારણે બૌદ્ધો તેમના પ્રત્યે શંકાશીલ બન્યા. 1982ના નાગરિકતા કાયદાએ તેમને અધિકારોથી વંચિત રાખ્યા, અને સમય જતાં, તેઓ તેમના વતનમાંથી વિસ્થાપિત થવા મજબૂર બન્યા.

ગુજરાતી પ્રણવ ગુપ્તાએ અમેરિકામાં 6,000 કિલોમીટરની સાઇકલ યાત્રા કરી, જેનું વર્ણન ‘ઑપરેશન પીટર’ પુસ્તકમાં છે. ઇથાકાથી સિએટલ સુધીના આ પ્રવાસ દરમિયાન તેમણે અમેરિકાના 16 રાજ્યોની મુલાકાત લીધી. આ યાત્રાનો ઉદ્દેશ્ય અમેરિકાની સફળતાના કારણો અને નાગરિકોને મળતી તકોને સમજવાનો હતો. પુસ્તકમાં અમેરિકાના ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને વિવિધ રાજ્યોની લાક્ષણિકતાઓનું રસપ્રદ વર્ણન છે. પ્રણવની ભાષાશૈલી અને સ્થળ-વ્યક્તિનામોને આપેલા ગુજરાતી રંગને કારણે પુસ્તક પ્રેરણાદાયી બન્યું છે.

આપણા ઉપનિષદના ઋષિ કહે છે કે મન અને વાણી એકબીજામાં સમર્પિત હોવા જોઈએ. દેહના પાંચ મુખ્ય દોષો છે: કામ, ક્રોધ, નિઃશ્વાસ (નિરાશા), ભય અને નિદ્રા. આ દોષોના નિવારણ માટે સંકલ્પપૂર્વકની ક્ષમા એ સૌથી મોટો ઉપાય છે. ભગવદ્દગીતા અને અન્ય ગ્રંથોમાં પણ આ દોષોના સ્વરૂપ અને નિયંત્રણ વિશે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી છે. કામ પ્રકૃતિ છે, પણ તેનો અતિરેક દોષ બને છે. ક્રોધ, ભય અને અતિશય નિદ્રા પણ દોષારૂપ છે. નિરાશા ન લાવવી અને સંકલ્પબળથી આગળ વધવું જરૂરી છે.

મોઢેરાના સૂર્યમંદિરને નિર્માણના ૧૦૦૦ વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. મહમૂદ ગઝનીએ સોમનાથ લૂંટયું તે જ વર્ષે, ૧૦૨૬માં, પાટણના રાજા ભીમદેવ સોલંકીએ મોઢેરામાં ભવ્ય સૂર્યમંદિરનું નિર્માણ શરૂ કરાવ્યું. આ મંદિર ધાર્મિક આઘાતમાંથી રાહત આપવા અને વીરોની યાદમાં બનાવાયું હતું. ૨૩.૬ અક્ષાંશ વૃત્ત પર કર્કવૃત્ત નજીક આવેલા મોઢેરામાં સૂર્યના સીધા કિરણો પડતાં હોવાથી તેનું નિર્માણ સ્થળ તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી. પ્રાચીન ખગોળવિજ્ઞાન અને અદ્વિતીય સ્થાપત્ય કળાનો સમન્વય આ મંદિરમાં જોવા મળે છે.