રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ 7 ઓક્ટોબરે રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને તેને 5.25% થી 5.50% કર્યો છે. ફેબ્રુઆરી 2023 પછી આ પહેલો વધારો છે. આ વૃદ્ધિથી બેંકોની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર વ્યાજ દરમાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે, જે રોકાણકારો માટે ફાયદાકારક છે. જોકે, બેંકો FD દરો વધારતા પહેલાં તેમની જરૂરિયાત અને લોનની માંગનું મૂલ્યાંકન કરશે, તેથી આ અસર દેખાવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે. હાલમાં, સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો સૌથી વધુ વ્યાજ દર ઓફર કરી રહી છે, જેમાં સિનિયર સિટિઝન્સને 8.50% સુધીનું વળતર મળી રહ્યું છે.

પોસ્ટ ઓફિસની રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD) સ્કીમ સુરક્ષિત રોકાણ અને સારા વળતર માટે ઉત્તમ વિકલ્પ છે. દરરોજ માત્ર 200 રૂપિયા બચાવીને, 5 વર્ષમાં 3,60,000 રૂપિયાનું રોકાણ કરીને, 6.7% વ્યાજ દરે 4,28,197 રૂપિયાનું ફંડ મેળવી શકાય છે. આ રકમને વધુ 5 વર્ષ માટે આગળ વધારતા, કુલ ફંડ 10 લાખથી વધુ થાય છે, જેમાં વ્યાજની કમાણી 3 લાખ રૂપિયાથી વધુ થાય છે. આ સ્કીમ સંપૂર્ણપણે જોખમમુક્ત છે અને બેંક FD કરતાં વધુ વ્યાજ આપે છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)ની ઓક્ટોબર બેઠક પહેલાં વ્યાજદરને લઈને બજારમાં હલચલ વધી ગઈ છે. મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટના વધારાનું અનુમાન વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, જેનાથી તે 5.25% થી વધીને 5.50% થઈ શકે છે. સતત વધી રહેલી મોંઘવારી આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ છે. જો રેપો રેટ વધે છે, તો હોમ લોન, કાર લોન સહિત અન્ય લોનના EMI પર અસર થઈ શકે છે.

જુલાઈ 2026 માટે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનર્સ માટે મોંઘવારી ભથ્થા (DA) અને મોંઘવારી રાહત (DR)માં 3% નો વધારો થઈ શકે છે. ઔદ્યોગિક શ્રમિકો માટેના અખિલ ભારતીય ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (AICPI-IW) ના આંકડા સૂચવે છે કે DA વર્તમાન 60% થી વધીને 63% થઈ જશે. આ વધારો 1 જુલાઈ 2026 થી લાગુ થઈ શકે છે. 18,000 રૂપિયાના મૂળ પગાર પર માસિક 540 રૂપિયાનો વધારો થશે.

નિવૃત્તિ બાદ સુરક્ષિત રોકાણ માટે બેંક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) એક લોકપ્રિય વિકલ્પ છે, જેમાં સિનિયર સિટિઝન્સને વધારાનું વ્યાજ પણ મળે છે. સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો, જેવી કે Equitas, ESAF, અને Suryoday, 8.50% સુધીનું વ્યાજ આપી રહી છે. પ્રાઈવેટ બેંકોમાં DCB બેંક 8%, બંધન બેંક 7.95%, અને IndusInd Bank, Yes Bank 7.75% સુધીનું વ્યાજ આપે છે. સરકારી બેંકોમાં Bank of India 7.45% અને Bank of Baroda 7.25% સુધીનું વ્યાજ આપી રહી છે. FD કરતી વખતે માત્ર વ્યાજદર જ નહીં, પણ તેની અવધિ પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.

LICની સ્માર્ટ પેન્શન પ્લાન (Smart Pension Plan) એક ઉત્તમ યોજના છે, જેમાં માત્ર એક જ વાર રોકાણ કરીને જીવનભર નિયમિત આવક મેળવી શકાય છે. આ યોજનામાં 18 વર્ષથી 100 વર્ષ સુધીના લોકો રોકાણ કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 32 લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કરવા પર દર મહિને ₹25,000 થી વધુનું પેન્શન મળે છે. આ યોજના શેરબજાર સાથે જોડાયેલી નથી, તેથી બજારના ઉતાર-ચઢાવની અસર થતી નથી. સાથે જ, પોલિસીધારકને લોનની સુવિધા પણ મળે છે.

ભારતમાં સોનું એક સુરક્ષિત રોકાણ છે, પરંતુ ફિઝિકલ ગોલ્ડ ખરીદતી વખતે મેકિંગ ચાર્જ, GST અને ચોરીનો ભય રહે છે. 10 ગ્રામ સોના પર આ ખર્ચ ₹10,000 થી ₹15,000 સુધી પહોંચી શકે છે. ગોલ્ડ ETF, જે 2007માં શરૂ થયું, તે શેરની જેમ સરળ, પારદર્શક અને 99.5% શુદ્ધ સોનામાં રોકાણનો વિકલ્પ છે. લાંબા ગાળા માટે, ETF ઝંઝટ-મુક્ત અને ઓછો ખર્ચાળ છે, જ્યારે લગ્ન કે ભેટ માટે ફિઝિકલ ગોલ્ડ વ્યવહારુ છે.

ગુજરાતના નાનાં શહેરોમાંથી યુવાનો શેરબજારમાં ધૂમ મચાવી રહ્યા છે. 23 વર્ષનો એક યુવક 1.5 વર્ષમાં 52 લાખની ફોર્ચ્યુનર લઈ આવ્યો. અન્ય એક યુવકે 1.25 કરોડનું નુકસાન ભરપાઈ કરી 4-5 કરોડ કમાયા. આ બંને 'જેન-ઝી' રોકાણકારો છે. ‘Axis Direct’ રિપોર્ટ મુજબ, 2026 સુધીમાં 53% નવા રોકાણકારો 18-30 વર્ષના હશે. 60% ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાંથી આવે છે. પરંપરાગત રોકાણથી આગળ વધી AI, IT, SIP તરફ તેમનો ઝુકાવ વધ્યો છે.

EPFO દ્વારા PFમાં નિયમિત રોકાણ કરવાથી મોટું રિટાયરમેન્ટ ફંડ તૈયાર કરી શકાય છે. દર મહિને ₹10,750 નું રોકાણ 20-25 વર્ષ સુધી કરવાથી ₹1 કરોડ સુધીનું ફંડ બની શકે છે. જો VPF માં વધારાના ₹6,000 નું રોકાણ કરવામાં આવે, તો 24-25 વર્ષમાં ₹1.58 કરોડનું ફંડ સંભવ છે, જો EPF પર 8.25% વ્યાજ મળતું રહે. કારકિર્દીમાં બ્રેક ફંડિંગ પર અસર કરી શકે છે. PF માં કર્મચારી અને કંપની બંને યોગદાન આપે છે, જેમાંથી અમુક ભાગ પેન્શન સ્કીમમાં જાય છે. PF ઉપાડની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે. નિયમિતપણે EPFO ઇ-પાસબુક ચેક કરવી જરૂરી છે.

કેન્દ્રીય કેબિનેટે EPF અને EPS માટે ફરજિયાત બેઝિક સેલરી લિમિટ ₹25,000 પ્રતિ મહિનો કરી છે. 15,000 રૂપિયાની જૂની લિમિટમાં 51 લાખથી વધુ કર્મચારીઓને PF બચત અને પેન્શનનો લાભ મળશે. પહેલાં 15,000 રૂપિયાથી વધુ બેઝિક સેલરીવાળા કર્મચારીઓ માટે PF કપાત વૈકલ્પિક હતો. નવા નિયમથી ₹25,000 સુધીના બેઝિક પગાર (DA સહિત) વાળા કર્મચારીઓ PFના દાયરામાં આવશે, જેનાથી તેમની બચત વધશે.

એક સિનિયર સિટિઝન મહિલાએ ITR ફાઇલ ન કરવા અને આવકવેરા નોટિસનો જવાબ ન આપવાના કારણે રૂ. 5.15 લાખની ટેક્સ માગનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આવકવેરા અધિકારીએ તેની FD, રોકડ જમા અને નિયમિત આવકને અસ્પષ્ટ ગણાવી હતી. પ્રથમ અપીલમાં રાહત ન મળ્યા બાદ, લગભગ 9 વર્ષ બાદ ITAT જયપુર સમક્ષ પહોંચેલા મામલામાં મહિલાએ બેંક પાસબુક અને FDની રસીદો રજૂ કરી. આ દસ્તાવેજોના આધારે, ITAT જયપુરે રૂ. 5.15 લાખના ઉમેરાઓને દૂર કરીને મહિલાને મોટી રાહત આપી, કારણ કે રકમોના સ્ત્રોત સ્પષ્ટ હતા અને પુરાવા વિનાના અનુમાનને સ્વીકારાયો નહીં.