આ લેખ ભારતીય જ્ઞાન પરંપરામાં સંશોધન (અનુસંધાન)ના ઊંડા અર્થને સમજાવે છે. લેખક જણાવે છે કે સંશોધન માત્ર પ્રયોગશાળાઓ કે પુસ્તકો પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તે સત્યની શોધ, જ્ઞાનનું મનન, આચરણ અને સમાજ કલ્યાણની એક સાધના છે. ભારતીય વિચારધારામાં 'ઋષિચર્યા' શબ્દ દ્વારા જ્ઞાનની શોધને જીવનનું અનુશાસન બનાવવાની વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આધુનિક સંશોધનમાં બાહ્ય લાભોને બદલે જ્ઞાનસર્જન અને માનવકલ્યાણને પ્રાધાન્ય આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો છે. ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા અને પ્રમાણશાસ્ત્ર્ર જેવી પદ્ધતિઓ જ્ઞાનની સત્યતા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

રાજકોટ ખાતે સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના 54મા ત્રિ-દિવસીય યુવક મહોત્સવ ‘હીરક સ્પંદન’નું સાંસદ પરષોતમભાઈ રૂપાલાના હસ્તે ઉદ્ઘાટન થયું. કુલપતિ પ્રો. ઉત્પલ જોશીએ પ્રથમ ત્રણ નંબરે આવનાર વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા ફીમાંથી મુક્તિ આપવાની જાહેરાત કરી. આ મહોત્સવમાં 33 સ્પર્ધાઓમાં 2300થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે. પ્રથમ દિવસે પ્રાચીન રાસ, વકતૃત્વ, ક્વિઝ અને વેસ્ટર્ન ગ્રુપ સોંગ જેવી 15 સ્પર્ધાઓ યોજાઈ હતી. બીજા દિવસે ડિબેટ, મૂક અભિનય, ચિત્રકળા અને શાસ્ત્રીય નૃત્ય સહિતની સ્પર્ધાઓ યોજાશે. સાંસદ રૂપાલાએ હાલરડાં દ્વારા સંસ્કાર આપવા પર ભાર મૂક્યો.

સાલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સના મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓએ ‘મેડપલ્સ’ નામનું ડિજિટલ વેબ પ્લેટફોર્મ વિકસાવ્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા, MBBSના વિદ્યાર્થીઓએ ફેમિલી એડોપ્શન પ્રોગ્રામ (FAP)ને ડિજિટલ સ્વરૂપ આપ્યું છે. આ પહેલ હેઠળ, 3,000 થી વધુ ગ્રામ્ય પરિવારોના આશરે 10,000 નાગરિકોની આરોગ્ય માહિતીનું સંચાલન, દર્દીઓનું ફોલોઅપ અને જરૂરિયાત મુજબ હોસ્પિટલમાં રેફરલની પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં આવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટમાં 600 વિદ્યાર્થીઓ અને 100 ફેકલ્ટી સભ્યો જોડાયેલા છે, જે ટેક્નોલોજી દ્વારા મેડિકલ શિક્ષણ અને ગ્રામ્ય આરોગ્ય સેવા વચ્ચેનું જોડાણ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ છે.

વડોદરાની સાધી કન્યા પ્રાથમિક શાળામાં GCERT ગાંધીનગરના માર્ગદર્શન હેઠળ ગણિત, વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ પ્રદર્શનનું આયોજન કરાયું. CRC કક્ષાના આ પ્રદર્શનમાં સાધી ક્લસ્ટરની સરકારી અને ખાનગી શાળાઓના વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો, જ્યાં તેમણે ગણિત, વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ સંબંધિત વિવિધ કૃતિઓ રજૂ કરી. પાંચ વિભાગોમાં યોજાયેલા આ પ્રદર્શનમાં 700થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ મુલાકાત લીધી અને બાળ વૈજ્ઞાનિકોની સર્જનાત્મકતા, વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને નવીન વિચારો નિહાળ્યા. શ્રેષ્ઠ કૃતિઓને નિર્ણાયકો દ્વારા પુરસ્કૃત કરાયા અને વિદ્યાર્થીઓને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે આગળ વધવા પ્રોત્સાહન અપાયું.

સુરેન્દ્રનગરમાં ગુજરાત રોડ સેફટી ઓથોરીટી, મોટર વાહન વિભાગ અને જિલ્લા માર્ગ સલામતી સમીતી દ્વારા સંયુક્ત રીતે આવાસ યુથ રોડ સેફટી શિક્ષણ અને જાગૃતતા અભિયાન યોજાયું. આ કાર્યક્રમમાં 500 વિદ્યાર્થીઓએ માર્ગ સુરક્ષા અગ્રદૂત તરીકે તાલીમ મેળવી અને સુરક્ષિત માર્ગ સંસ્કૃતિ વિકસાવવાના શપથ લીધા. સ્ટીલબર્ડ કંપની દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને વિનામૂલ્યે હેલ્મેટ, પ્રમાણપત્ર અને માર્ગ સલામતી પોકેટ બુકનું વિતરણ કરાયું. જિલ્લા કલેકટર જી.એચ. સોલંકીએ પોતાના અંગત અનુભવ પરથી હેલ્મેટ પહેરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો.

જૂનાગઢ સ્થિત ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતા યુનિવર્સિટી દ્વારા આયોજિત 8મા યુવક મહોત્સવ 'કલા ઉત્સવ 2026'નો શુભારંભ થયો. આ મહોત્સવમાં દેવભૂમિ દ્વારકા, ગીર સોમનાથ, પોરબંદર અને જૂનાગઢ જિલ્લાની 49 કોલેજોના 1010 વિદ્યાર્થીઓએ સંગીત, નાટક, લલિતકલા, નૃત્ય અને સાહિત્ય વિભાગની 31 સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લીધો. કાર્યક્રમ દરમિયાન, યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયો, ગેસ્ટ હાઉસ, કોમ્પ્યુટર સેન્ટર, વાઈલ્ડલાઈફ સ્ટડીઝ, આર્કિયોલોજી બિલ્ડિંગ અને વાઈસ ચાન્સેલર બંગ્લો સહિત ₹7600 લાખના માળખાકીય વિકાસ કાર્યોનું ભૂમિપૂજન કરાયું. સાંસદ રાજેશ ચુડાસમા અને ધારાસભ્ય સંજય કોરડીયાએ યુવાનોને પ્રોત્સાહન આપ્યું.

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી ખાતે 54મા 'હીરક સ્પંદન' યુવક મહોત્સવનો પ્રારંભ કેન્દ્રીય મંત્રી પરસોતમ રૂપાલાના હસ્તે થયો. આ મહોત્સવ 9 થી 11 ઓક્ટોબર દરમિયાન યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં યોજાશે, જેમાં 92 કોલેજોના 2370થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ 33 વિવિધ સ્પર્ધાઓમાં પોતાની કલાત્મક પ્રતિભા પ્રદર્શિત કરશે. યુનિવર્સિટીના કુલપતિએ જાહેરાત કરી કે સ્પર્ધાઓમાં પ્રથમ, દ્વિતીય અને તૃતીય સ્થાન મેળવનાર વિજેતા વિદ્યાર્થીઓની ચાલુ સેમેસ્ટરની પરીક્ષા ફી માફ કરવામાં આવશે. આ મહોત્સવનો ઉદ્દેશ્ય યુવા શક્તિ અને સાંસ્કૃતિક વારસાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

આચાર્ય ચાણક્યની ચાણક્ય નીતિ અનુસાર, વ્યક્તિએ ઘર બનાવવા માટે એવી જગ્યા પસંદ કરવી જોઈએ જ્યાં સન્માન મળે, આવકનું સાધન હોય, વિશ્વાસુ ભાઈ-બંધુ કે સંબંધીઓ હોય અને શીખવાની તથા વિકાસની તકો ઉપલબ્ધ હોય. જ્યાં અપમાન, આર્થિક મુશ્કેલીઓ, સામાજિક એકલતા અને જ્ઞાનનો અભાવ હોય, તેવી જગ્યાએ રહેવાથી આત્મવિશ્વાસ ઘટે છે અને જીવનમાં મુશ્કેલીઓ આવે છે. ચાણક્ય નીતિ માત્ર રહેઠાણની પસંદગી જ નહીં, પરંતુ સુખી અને સફળ જીવન માટે યોગ્ય વાતાવરણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

મહેસાણાના મોઢેરા સ્થિત આદિત્ય હાઈસ્કૂલમાં વાલી મિટિંગનું આયોજન કરાયું હતું. આ મિટિંગમાં મનુભાઈ ચોકસીએ 'બેસ્ટ પેરેન્ટિંગ' વિષય પર વાલીઓને માર્ગદર્શન આપ્યું. તેમણે બાળકોમાં સંસ્કાર, સારા વિચારો અને આત્મવિશ્વાસના વિકાસમાં વાલીઓની ભૂમિકા સમજાવી. બાળકને પ્રેમથી સમજાવવા, તેની પસંદગી મુજબ શિક્ષણની તક આપવા અને બિનજરૂરી ખર્ચ ટાળી સમાજોપયોગી સંસ્થાઓમાં દાન આપવાની અપીલ કરી.

વલ્લભવિદ્યાનગર સ્થિત ચારૂસેટ યુનિવર્સિટી સંલગ્ન અશોક એન્ડ રીટા પટેલ ઇન્સ્ટિટયુટ ઓફ ફિઝિયોથેરાપી (ARIP) ને નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલ વર્લ્ડ ફિઝિયોથેરાપી એશિયા વેસ્ટર્ન પેસિફિક રિજનલ કોન્ફરન્સ 2026 માં 'બેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટયુટ' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવી. કોન્ફરન્સ દરમિયાન ARIP એ શૈક્ષણિક, વૈજ્ઞાનિક અને વિદ્યાર્થીલક્ષી પ્રવૃત્તિઓમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું, જેમાં વિવિધ કેટેગરીમાં પુરસ્કારો મેળવ્યા. ડૉ. હેતા પટેલે ઓરલ સાયન્ટિફિક પ્રેઝન્ટેશનમાં દ્વિતીય અને ખુશી ભાનુશાળીએ સ્ટુડન્ટ પેપર પ્રેઝન્ટેશનમાં પ્રથમ પુરસ્કાર જીત્યો.

ગાંધીનગરની સરકારી ઇજનેરી કોલેજ (GEC) ના મેટલર્જી એન્જિનિયરિંગ વિભાગ દ્વારા 'દિલ્હીનો રહસ્યમય લોહસ્તંભ' વિષય પર એક વિશેષ વ્યાખ્યાનનું આયોજન કરાયું. આ સત્રના મુખ્ય વક્તા મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (MSU), વડોદરાના અધ્યાપક ડૉ. સુનિલ કહારે હતા. તેમણે દિલ્હીના કુતુબ પરિસરમાં આવેલા 1,600 વર્ષ જૂના લોહસ્તંભના કાટ-પ્રતિરોધક ગુણધર્મોનું વૈજ્ઞાનિક અને ઐતિહાસિક વિશ્લેષણ રજૂ કર્યું. ડૉ. કહારે પ્રાચીન ધાતુ નિષ્કર્ષણ તકનીકો, ઘડતર પદ્ધતિઓ અને હજારો વર્ષો સુધી હવામાનની અસર છતાં લોહસ્તંભને કાટથી બચાવતા રક્ષણાત્મક સ્તર વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપી.

ગાંધીનગરના સેક્ટર-12 સ્થિત સ્વામી વિવેકાનંદ વિદ્યાવિહારમાં સર્વ વિદ્યાલય કેળવણી મંડળ દ્વારા AAI ના CSR સહયોગ અને ઘૂમર કલા ફાઉન્ડેશનના સંયુક્ત પ્રયાસથી STEM અને રોબોટિક્સ લેબનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું. આ કાર્યક્રમમાં મહેમાનોએ વિદ્યાર્થીઓ સાથે STEM અને રોબોટિક્સ પ્રવૃત્તિઓમાં રસ દાખવ્યો. ગુજરાતના મહેસાણા, ગાંધીનગર અને મહીસાગર જિલ્લામાં કુલ 20 આવી લેબ સ્થાપિત કરાઈ છે, જે વિદ્યાર્થીઓને રોબોટિક્સ, કોડિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગોનું પ્રાયોગિક શિક્ષણ આપશે.

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના બોર્ડ ઓફ મેનેજમેન્ટ (BOM)ના સભ્ય અને પ્રોફેસર એમ. એન. જીવાણી પર AI ટૂલનો ઉપયોગ કરીને યુનિવર્સિટીના સત્તાવાર લોગો સાથે છેડછાડ કરવાનો આરોપ છે. 'વિજ્ઞાન જ્યોતિ' કાર્યક્રમના ડિજિટલ પોસ્ટરમાં આ વિકૃત લોગોનો ઉપયોગ કરાયો હતો. ઓરિજિનલ લોગોમાં રહેલા સિંહ, પર્વત, પુસ્તક અને સંસ્કૃત મુદ્રાલેખને AI દ્વારા બદલવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે યુનિવર્સિટીની મૂળ ઓળખને નુકસાન થયું છે. આ બેદરકારી અંગે શૈક્ષણિક જગતમાં રોષ જોવા મળી રહ્યો છે અને પ્રોફેસરોને AI ટૂલના યોગ્ય ઉપયોગ અંગે માર્ગદર્શનની જરૂરિયાત વ્યક્ત થઈ રહી છે.

પોરબંદર જિલ્લામાં પ્રાથમિક શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછત યથાવત રહી છે. ધોરણ 1 થી 5માં કુલ 239 શિક્ષકોની જગ્યાઓ ખાલી હોવા છતાં માત્ર 133 વિદ્યાસહાયક ફાળવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે 106 જગ્યાઓ ખાલી રહેશે. ધોરણ 1 થી 8માં કુલ 1,684 મહેકમ સામે 1,431 શિક્ષકો ઉપલબ્ધ છે, એટલે કે 253 જગ્યાઓ ખાલી છે. આગામી સમયમાં વિદ્યાસહાયક ભરતીની જાહેરાત થવાની છે, પરંતુ હાલના 110 જ્ઞાન સહાયકો વેકેશનમાં છૂટા થઈ જશે. આ સ્થિતિમાં સરકાર દિવાળી પહેલાં ફરી કરાર આધારિત જ્ઞાન સહાયકોની ભરતી કરવાની યોજના ધરાવે છે, જ્યારે કાયમી ભરતી પ્રક્રિયા ધીમી ગતિએ ચાલી રહી છે.

હેમચંદ્રાચાર્ય ઉત્તર ગુજરાત યુનિવર્સિટી, પાટણ ખાતે આયોજિત 37મા 'કલ્પવૃક્ષ' યુવા મહોત્સવનું સફળતાપૂર્વક સમાપન થયું. આ બે દિવસીય કાર્યક્રમમાં ઉત્તર ગુજરાતની 104 કોલેજોના 1636થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ 23 વિવિધ સાંસ્કૃતિક અને કલા સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લીધો. પાટણની શ્રીમતી પી. કે. કોટાવાલા આર્ટસ કોલેજે સંગીતના ક્ષેત્રમાં 5 પ્રથમ સ્થાન મેળવી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું. ડાન્સ અને સાહિત્ય વિભાગમાં વિસનગરની એમ એન કોલેજે લોકનૃત્ય, શાસ્ત્રીય નૃત્ય અને વાદ-વિવાદ સ્પર્ધામાં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું. ફાઇન આર્ટ્સ, ફોટોગ્રાફી, રંગોળી, કોલાજ અને નાટ્ય સ્પર્ધાઓમાં પણ વિવિધ કોલેજોએ વિજય મેળવ્યો.

ભરૂચ જિલ્લાના આમોદ તાલુકાની વલીપોર પ્રાથમિક મિશ્ર શાળા ખાતે એક બાળ વૈજ્ઞાનિક પ્રદર્શનનું આયોજન કરાયું હતું. દેણવા ગામના કુંતેશ્વર મહાદેવ મંદિરના મહંત લક્ષ્મણદાસજી બાપુ દ્વારા દીપ પ્રાગટ્ય સાથે શરૂ થયેલા આ કાર્યક્રમમાં 11 શાળાઓના 58 બાળકોએ પાંચ વિભાગમાં 29 કૃતિઓ રજૂ કરી હતી. મછાસરા, સરભાણ અને આછોદ હાઈસ્કૂલના શિક્ષકોએ નિરીક્ષક તરીકે સેવા આપી હતી. મહંત લક્ષ્મણદાસજી બાપુએ શાળાની કામગીરીથી પ્રભાવિત થઈ રૂ. 2100 નું દાન આપ્યું હતું. આ પ્રસંગે સરપંચ, કો-ઓર્ડિનેટર, આચાર્ય, શિક્ષકો, એસ.એમ.સી. સભ્યો અને ગ્રામજનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ગુજરાતી વિદ્વાન પંડિત શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માએ આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી યોગદાન આપ્યું. ‘ધ ઇન્ડિયન સોશ્યોલોજિસ્ટ’ જેવા પ્રકાશન દ્વારા તેમણે સ્વાધીનતા અને સમાજવિદ્યાના સિદ્ધાંતોનો પ્રચાર કર્યો. લંડનમાં ‘ઇન્ડિયા હાઉસ’ની સ્થાપના કરીને તેમણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમના લખાણોમાં બ્રિટિશ દમનખોરીની ટીકા અને ભારતમાં સ્વતંત્રતા ચળવળને વેગ આપવા પર ભાર મુકવામાં આવ્યો. આ પત્રકારત્વ ફ્રાંસ, જાપાન, અમેરિકા જેવા દેશોમાં પણ પ્રભાવિત રહ્યું, જે ખરા અર્થમાં એક ગુજરાતી પંડિતની આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ બની.

મહાન ભૌતિકશાસ્ત્રી નીલ્સ બૉહર તેમના અસાધારણ મગજ, સાલસતા અને રમૂજી આદતો માટે જાણીતા હતા. ફિલ્મોમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોનું અપમાન થતાં તેઓ ગુસ્સે થતા, તો આઈન્સ્ટાઈન સાથે ક્વોન્ટમ ફિઝિક્સની ચર્ચામાં રસ્તો ભૂલી જતા. તેમને 1922માં પરમાણુ બંધારણ અને વિકિરણ પરના કાર્ય બદલ ભૌતિકશાસ્ત્રનું નોબેલ પારિતોષિક મળ્યું. તેની ભેટમાં તેમને કાર્લ્સબર્ગ કંપની તરફથી ઘર સુધી બિયરની પાઇપલાઇન મળી હતી. યુદ્ધ પછી તેમણે પરમાણુ ઊર્જાના શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગની હિમાયત કરી, જેના માટે તેમને 'એટમ્સ ફોર પીસ એવોર્ડ' મળ્યો.

નસવાડી શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં સર્જનાત્મકતા, અભિવ્યક્તિ અને રાષ્ટ્રનિર્માણની ભાવના વિકસે તે હેતુથી વિકસિત ભારત 2047 અંતર્ગત જિલ્લા કક્ષાની વક્તૃત્વ સ્પર્ધા યોજાઇ હતી. જેમાં કોસીન્દ્રા ગામની વતની અને બરોડા પબ્લિક સ્કૂલ, પીપલસટની ધો.7 ની વિદ્યાર્થિની પટેલ મિશ્રી રીન્કુકુમારે જિલ્લાકક્ષાએ પ્રથમ ક્રમાંક મેળવ્યો હતો. છોટાઉદેપુરની એસ.એફ્. હાઈસ્કૂલ ખાતે જિ. પં. પ્રમુખ ઉપેન્દ્ર રાઠવાના અધ્યક્ષસ્થાને સાંસદ જશુભાઇ રાઠવાની ઉપસ્થિતિમાં વિજેતા વિદ્યાર્થીઓને પુરસ્કાર અને પ્રમાણપત્ર આપી સન્માનિત કરાયા હતા.

ભરૂચ ખાતે ડો.ગંગુબેન હડકર હાઈસ્કુલ સંચાલિત ચંદાબેન ભાઈદાસ પ્રાથમિક મિશ્રશાળા દ્વારા સંયુક્ત રીતે એક ઉત્સાહપૂર્ણ ક્વિઝ સ્પર્ધાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. આ સ્પર્ધામાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક વિભાગના વિદ્યાર્થીઓએ, તેમજ English Medium ના ધો.5 ના વિદ્યાર્થીઓએ પણ ભાગ લીધો. માધ્યમિક વિભાગની ધો.10 ની વિદ્યાર્થીનીઓએ પ્રથમ, English Medium ના વિદ્યાર્થીઓએ દ્વિતીય અને શ્રીમતી ચંદાબેન ભાઈદાસ પ્રાથમિક મિશ્રશાળાના ધો.5 ના વિદ્યાર્થીઓએ તૃતીય સ્થાન મેળવ્યું. શાળાના આચાર્યોએ વિજેતા ટીમોને શુભકામનાઓ પાઠવી.

વૃદ્ધાવસ્થા માત્ર ઉંમરનો આંકડો નથી, પણ અનુભવ અને ડહાપણ લાવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, વૃદ્ધો અને તેમના સંતાનો વચ્ચેના સંબંધોમાં સમસ્યાઓ જોવા મળે છે, જેમાં બંને પક્ષોની ભૂમિકા હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિને સુધારવા માટે, વૃદ્ધોએ આર્થિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે સ્વાવલંબી બનવું જોઈએ. પોતાના કામ જાતે કરવા, અન્યને બિનજરૂરી રીતે હેરાન ન કરવા અને પોતાના સંતાનો પાસેથી અપેક્ષાઓ ઘટાડવી મહત્વપૂર્ણ છે. શાંતિ અને ખુશી માટે, સંયમ, સ્વીકૃતિ અને નિઃસ્પૃહી ભાવ કેળવવો જરૂરી છે.

તુર્કીના ઇસ્તંબુલમાં આવેલો ટોપકાપી પેલેસ માત્ર એક મહેલ નથી, પરંતુ ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યનો જીવંત ઇતિહાસ છે. 15મીથી 19મી સદી સુધી, આ ભવ્ય મહેલમાંથી એશિયા, યુરોપ અને આફ્રિકા પર ફેલાયેલા વિશાળ સામ્રાજ્યનું શાસન ચાલતું હતું. તેની અદભૂત સ્થાપત્યકળા, રાજકીય ષડ્યંત્રો, વૈભવી જીવનશૈલી અને અમૂલ્ય ઐતિહાસિક ખજાના માટે તે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ મહેલ ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યની ભવ્યતા અને વૈભવનો સાક્ષી છે.

સુપર માર્કેટ હોય કે સિનેમા હોલ, આપણી આસપાસ વહેતું બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક આપણા વિચારો, નિર્ણયો અને લાગણીઓને અચેતનપણે દિશા આપે છે. આપણે સભાનપણે નિર્ણયો લઈએ છીએ એવું લાગે, પરંતુ આપણું સબકોન્શિયસ માઇન્ડ સંગીત દ્વારા નિયંત્રિત થઈ શકે છે. મોલમાં ધીમું સંગીત વધુ ખરીદી પ્રેરે છે, જ્યારે ફાસ્ટ-ફૂડ રેસ્ટોરન્ટમાં ઝડપી સંગીત ઝડપી જમવા પ્રોત્સાહન આપે છે. માર્કેટિંગ નિષ્ણાતો પણ વાઇન સ્ટોરમાં સંગીતના પ્રકાર દ્વારા ગ્રાહકોની પસંદગી બદલી શકે છે. ફિલ્મોમાં, સંગીત દૃશ્યોના ભાવને અસરકારક રીતે વ્યક્ત કરે છે, લાગણીઓને ઊંડાણપૂર્વક સ્પર્શે છે.

ઓસ્ટ્રેલિયા નજીક કિંગ આઇલેન્ડ પર આવેલી 'ડોલ્ફિન માઇન' વિશે એક અનોખી માન્યતા છે કે તે યુદ્ધોની આગાહી કરે છે. આ માન્યતા ટંગસ્ટન (Tungsten) ધાતુ સાથે જોડાયેલી છે, જેનો ઊંચો ગલનબિંદુ (Melting Point) અને કઠણતા તેને યુદ્ધના સાધનો માટે અત્યંત ઉપયોગી બનાવે છે. ઇતિહાસમાં, જ્યારે પણ આ ખાણ કાર્યરત થઈ, ત્યારે યુદ્ધો શરૂ થયા. આ ખરેખર તો યુદ્ધ સમયે ટંગસ્ટનની વધેલી માંગને કારણે ખાણને ફરી ખોલવામાં આવતી હોવાથી બનતી ઘટના છે, કોઈ આગાહી નહીં.

૨૧મી સદીમાં 'ડેટા' એક એવી વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે, જે ભૌતિક સ્વરૂપમાં નથી છતાં તેનું મૂલ્ય અખૂટ છે. માનવજાતના ઇતિહાસમાં સંપત્તિના માપદંડ બદલાતા રહ્યા છે, પણ આજનો ડિજિટલ યુગ 'ડેટા'ને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ ગયો છે. આપણે સતત ડેટાનું સર્જન કરીએ છીએ, જે આપણી ડિજિટલ દુનિયાનો અભિન્ન અંગ બની ગયું છે. કાચો ડેટા માહિતી બને છે, અને ઉપયોગી ડેટા નિર્ણય લેવાની શક્તિ પૂરી પાડે છે. AI, આરોગ્ય, વ્યવસાય અને સમાજમાં ડેટાનું મહત્વ વધી રહ્યું છે, પરંતુ તેની ગોપનીયતા અને જવાબદાર ઉપયોગ એક ગંભીર પ્રશ્ન છે.

ફ્રાન્સમાં શાળાઓની સ્થિતિ સામે વિદ્યાર્થીઓનો અસંતોષ અને પ્રદર્શનો, જેમાં ખરાબ ઇમારતો, શિક્ષકોની અછત, મોટા વર્ગખંડો અને અભ્યાસના ભાર જેવા મુદ્દાઓ સામે આવ્યા છે, તે એક ગંભીર ચિત્ર રજૂ કરે છે. આ માત્ર ફ્રાન્સ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ જે દેશો બાળકોની ફરિયાદોને અવગણે છે તે બધા માટે ચેતવણીરૂપ છે. ભારતમાં પણ મોટી સંખ્યામાં શાળાઓ અને વિદ્યાર્થીઓ હોવા છતાં, પાયાની સુવિધાઓ અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણનો અભાવ એક મોટો પ્રશ્ન છે. શું આપણી શાળાઓ બાળકોને સારું ભવિષ્ય આપી રહી છે?

ભરૂચ જિલ્લાના નવા ટોઢીદરા પ્રાથમિક શાળાના બે વિદ્યાર્થીઓ, માછી ભાવિક રમેશભાઈ અને પટેલ જેનિલકુમાર અશોકભાઈ, તેમના શિક્ષક પટેલ ઉર્વેશકુમાર દિનેશભાઈ સાથે, દિલ્હી સ્થિત ભારતીય સંસદ ભવનની મુલાકાતે ગયા. આ મુલાકાત 2025-2026 માં ભોપાલ ખાતે યોજાનાર 52મા રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન મેળામાં શ્રેષ્ઠ પ્રોજેક્ટ રજૂ કરવા બદલ આપવામાં આવેલ આમંત્રણના ભાગરૂપે હતી. આ ગૌરવપૂર્ણ પ્રસંગે દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદી, લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ પ્રકાશ બિરલા, અને રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહ જેવા અનેક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

વિશ્વ શિક્ષક દિવસ નિમિત્તે, ભારતમાં શિક્ષકોની અછત એક ગંભીર સમસ્યા તરીકે ઉભરી રહી છે. દેશમાં 11.16 લાખથી વધુ શિક્ષકોની જગ્યાઓ ખાલી છે, જેમાંથી 69% ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં છે. આ સ્થિતિ શિક્ષણની ગુણવત્તાને અસર કરે છે. જોકે, શિક્ષકોની કુલ સંખ્યા વધી રહી છે અને સિંગલ-ટીચર સ્કૂલોની સંખ્યા ઘટી રહી છે, તેમ છતાં હજુ પણ લાખો વિદ્યાર્થીઓને પૂરતા શિક્ષકો મળી રહ્યા નથી. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં પણ 34% જગ્યાઓ ખાલી છે.

રાજકોટની આર.બી. સ્કૂલે વિદ્યાર્થીઓમાં વાંચનની ટેવ કેળવવા માટે સિંગાપોર સરકારના રીડિંગ મોડલથી પ્રેરિત અનોખો પ્રયોગ શરૂ કર્યો છે. ધો. 3 થી 10ના 150 વિદ્યાર્થીઓ માટે, દર કલાકના વાંચન દીઠ રૂ. 5 પુરસ્કાર આપવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ, જો વિદ્યાર્થીઓ દરરોજ 2 કલાક વાંચે તો મહિને રૂ. 45 હજાર સુધી અને 3 કલાક વાંચે તો રૂ. 67 હજાર સુધી ચૂકવી શકાય છે. વાલીઓ આ વાંચનનું નિરીક્ષણ કરશે અને તેમની સહી બાદ શાળામાં ચકાસણી થશે. આ પ્રોજેક્ટ ડિજિટલ યુગમાં બાળકોને પુસ્તકો તરફ ફરીથી આકર્ષવા માટે છે.

ભાવનગરમાં ફૂટપાથ પર રહેતા અત્યંત વંચિત બાળકોને શિક્ષણ અને સંસ્કાર આપી સમાજની મુખ્ય ધારામાં લાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ‘ભાઈબંધ ની નિશાળ’ કાર્યરત છે. ડો. ઓમ ત્રિવેદી દ્વારા 7 વિદ્યાર્થીઓથી શરૂ થયેલી આ શાળામાં હવે 32 વિદ્યાર્થીઓ વિનામૂલ્યે શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે. ભાવનગરના સરદારબાગ (પિલગાર્ડન) ખાતે ચાલતી આ નિશાળમાં કક્કો-બારાખડી સાથે અંગ્રેજી મૂળાક્ષરો, યોગ, રમતગમત જેવી પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા બાળકોનો સર્વાંગી વિકાસ થાય છે. 7 વિદ્યાર્થીઓએ મજૂરીકામ છોડી નાના વ્યવસાય શરૂ કરીને આત્મનિર્ભર બન્યા છે.