રાજકોટમાં સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીના 54મા ત્રિદિવસીય યુવક મહોત્સવ "હીરક સ્પંદન"નું લોકસભા સાંસદ પરષોતમભાઈ રૂપાલાના હસ્તે ઉદ્ઘાટન થયું. આ પ્રસંગે મેયર ડો. નેહલભાઈ શુકલ અને પદ્મશ્રી શાહબુદ્દીનભાઈ રાઠોડ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સાંસદ રૂપાલાએ જણાવ્યું કે યુવક મહોત્સવ યુવાનોની કલાને પ્રોત્સાહન આપવાનો ઉત્તમ માધ્યમ છે. કુલપતિ પ્રો. ઉત્પલ જોશીએ જણાવ્યું કે યુનિવર્સિટી શિક્ષણ, કલા અને રમતગમતમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. કુલપતિશ્રીએ સ્પર્ધકોને પરીક્ષા ફીમાં મુક્તિની જાહેરાત કરી. આ મહોત્સવમાં 2300થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ 33 સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેશે.

વર્ષ 2026નો ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિનનો નોબેલ પુરસ્કાર જીતનાર સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. કાર્લ ડેઇસેરોથે, પુરસ્કારની જાહેરાત બાદ ઉજવણી અને પત્રકારો સાથેની વાતચીત વચ્ચે પણ પોતાના બાળકો માટે લંચ બનાવવાની જવાબદારી નિભાવી. મગજના કોષોને પ્રકાશથી નિયંત્રિત કરવાની પદ્ધતિ વિકસાવવા બદલ તેમને આ પુરસ્કાર મળ્યો છે. આ ઘટનાએ તેમની વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિની સાથે પિતા તરીકેની રોજિંદી જવાબદારીઓને પણ ઉજાગર કરી. તેમની પત્ની, જેઓ પોતે પણ વૈજ્ઞાનિક છે, તેમણે પણ આ અસામાન્ય સવારમાં ઘરની પ્રવૃત્તિઓમાં સહયોગ આપ્યો.

કેન્દ્રિય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945માં સુધારો કરવા માટેનો મુસદ્દો જાહેર કર્યો છે. આ નવા નિયમો અંતર્ગત શેડ્યૂલ H, H1 અને Xમાં સામેલ દવાઓની જાહેરાત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારની અગાઉથી મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બનશે. આ નિયમો દવા વેચતા રિટેલર્સ, હોલસેલર્સ અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ સુધી લંબાવવામાં આવશે, જે હાલમાં માત્ર દવા બનાવતી કંપનીઓ પર લાગુ પડે છે. સરકારનો હેતુ દવાઓના અનધિકૃત પ્રચારને રોકવાનો અને યોગ્ય તબીબી સલાહ વિના દવાઓના ઉપયોગથી ઊભા થતા જોખમોને ઘટાડવાનો છે. આ પ્રસ્તાવ પર સરકાર સંબંધિત પક્ષો પાસેથી સૂચનો અને વાંધાઓ મંગાવી રહી છે.

JEE એડવાન્સ્ડના ટોપર્સ હંમેશા IIT Bombayને પોતાની પહેલી પસંદગી માને છે, જ્યારે IIT Gandhinagar જેવી નવી IITs પ્રત્યે વિદ્યાર્થીઓમાં ઓછો રસ જોવા મળે છે. વર્ષ 2026ના અહેવાલ મુજબ, ટોપ 1000 રેન્કર્સમાંથી એક પણ વિદ્યાર્થીએ IIT Gandhinagarમાં પ્રવેશ લીધો નથી. જૂની IITsની પ્રતિષ્ઠા, મજબૂત પ્લેસમેન્ટ, વૈશ્વિક એલ્યુમની નેટવર્ક, અને મુંબઈ જેવા મેટ્રો સિટીનો લાભ IIT Bombayને વધુ આકર્ષક બનાવે છે. CSE બ્રાન્ચનો ક્રેઝ પણ આ પસંદગીમાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.

વાયરસ અને બેક્ટેરિયા, શરીરના મિત્ર કે શત્રુ? વાયરસ કોષોમાં વધીને ફ્લૂ, કોવિડ-19 જેવી બીમારીઓ લાવે, પણ રસી અને સંશોધનમાં પણ ઉપયોગી. બેક્ટેરિયામાં કેટલાક પાચન અને વિટામિન નિર્માણમાં મદદરૂપ, જ્યારે હાનિકારક ટાઈફોઈડ, ન્યુમોનિયા પ્રેરે. રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેમને ઓળખી પ્રતિક્રિયા આપે, સોજો, તાવ જેવા લક્ષણો દેખાય. સ્વસ્થ માઇક્રોબાયોમ રક્ષણ આપે. વાયરસ માનવ ઉત્ક્રાંતિમાં પણ ભાગ ભજવે છે.

હૃદય, શરીરનો અવિરત પંપ, મુઠ્ઠી જેવડું હોવા છતાં જીવનનું અમૂલ્ય અંગ છે. તે દરરોજ લગભગ એક લાખ વખત ધબકી, 7570 લિટર લોહી પંપ કરે છે. આ સ્નાયુમય અંગ 2.5 અબજથી વધુ વખત ધબકી 20 કરોડ લિટરથી વધુ લોહીનું પરિભ્રમણ કરે છે. હૃદય શરીરના દરેક અંગ સુધી ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પહોંચાડે છે. નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું તેના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

ભારતીય ભોજનમાં પ્રોટીન નો મુખ્ય સ્ત્રોત દાળ છે. કળથીની દાળ (Horse Gram) પ્રતિ 100 ગ્રામમાં 30 ગ્રામ Protein સાથે યાદીમાં ટોચ પર છે. મસૂર અને અડદની દાળમાં લગભગ 25 ગ્રામ પ્રોટીન મળે છે, જે લોહી વધારવા અને સ્ટેમિના માટે ઉત્તમ છે. મગ દાળ (24 ગ્રામ પ્રોટીન) પચવામાં હલકી છે, જ્યારે તુવેર દાળ (22 ગ્રામ પ્રોટીન) અને ચણા દાળ (21 ગ્રામ પ્રોટીન) રોજીંદા આહાર માટે સંતુલિત વિકલ્પો છે.

અભિનેત્રી ખૂશ્બુએ 98.6 કિલો વજનથી લઈને 40 કિલો ઘટાડવા સુધીની તેમની પ્રેરણાદાયી સફર વિશે જણાવ્યું. ઘૂંટણના ગંભીર દુખાવા, ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્યની ચિંતા અને પરિવારના પ્રોત્સાહને તેમને વજન ઘટાડવા માટે પ્રેરિત કર્યા. 2021માં શરૂ થયેલા આ પ્રયાસમાં, ડૉક્ટરની સલાહથી તેમને ગ્લૂટેન ઇન્ટોલરન્ટ હોવાનું જાણવા મળ્યું, જેના પગલે તેમણે ચપાતી સહિત કેટલાક ખોરાકમાં ફેરફાર કર્યા. આ પરિવર્તન માત્ર દેખાવ માટે નહીં, પરંતુ સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવા માટે હતું.

રાજકોટની MG હોસ્ટેલમાં ભોજનમાંથી જીવડા નીકળવાનો વિવાદ વકર્યો છે. 250થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ ભોજનનો બહિષ્કાર કરી ધરણાં શરૂ કર્યા છે. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે હોસ્ટેલમાં અખાદ્ય ભોજન પીરસવામાં આવે છે અને મેસ કોન્ટ્રાક્ટરનો કોન્ટ્રાક્ટ તાત્કાલિક રદ કરવામાં આવે. NSUI પ્રદેશ પ્રમુખ નરેન્દ્ર સોલંકીએ ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી આપી છે. જોકે, સમાજ કલ્યાણ વિભાગના અધિકારીએ તપાસ બાદ આ આરોપો ફગાવી દીધા છે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં અસંતોષ વધુ ઘેરો બન્યો છે. આ ઘટનાથી હોસ્ટેલોમાં ભોજનની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા પર પ્રશ્નો સર્જાયા છે.

દાળ-ચોખા ભારતીય ભોજનનો મુખ્ય આધાર છે, જે સરળતા અને સ્વાદ માટે જાણીતું છે. પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ પ્રોટીનનો સારો સ્ત્રોત હોવા છતાં, તેની પોષણક્ષમતા વધારવા માટે કેટલીક સરળ પદ્ધતિઓ છે. બે કે તેથી વધુ પ્રકારની દાળ મિક્સ કરવી, સોયા ચંક્સ, પનીર, શેકેલા ચણા, દહીં, બાફેલા ચણા કે રાજમા ઉમેરવા, ચોખામાં લીલા વટાણા ઉમેરવા, અથવા પ્લેટમાં બાફેલું ઈંડું રાખવાથી પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધારી શકાય છે. વૈકલ્પિક રીતે, પ્રોટીનયુક્ત સાઇડ ડિશ, જેમ કે ચણાનું સલાડ, સ્પ્રાઉટ્સ, સોયાબીન, પનીર ભુર્જી અથવા ઈંડાની વાનગી સાથે દાળ-ચોખા પીરસવાથી સમગ્ર ભોજન વધુ સંતુલિત બને છે.

તાજેતરના વૈશ્વિક શૈક્ષણિક કસોટીના પરિણામો ચિંતાજનક છે, જેમાં 91 દેશોના 7,60,000 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો હતો. રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે બાળકોમાં વાંચન અને ગણિત જેવી મૂળભૂત ક્ષમતાઓ અભૂતપૂર્વ દરે ઘટી રહી છે. વિદ્યાર્થીઓમાં ભણવા પ્રત્યેનું પ્રોત્સાહન ઓછું થયું છે, શૈક્ષણિક અસમાનતા વધી છે અને AI નો બેફામ ઉપયોગ શિક્ષણ માટે નવો ખતરો બન્યો છે. આ પરિસ્થિતિ માનવ સભ્યતાની વિચારવાની ક્ષમતા સામે મોટો પ્રશ્નાર્થ સર્જે છે.

IIT બોમ્બેના મુંબઈ સ્થિત કેમ્પસમાં એક વિદ્યાર્થી દ્વારા આત્મહત્યા કર્યા બાદ, મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓએ શનિવારે (19 સપ્ટેમ્બર) આક્રમક વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. ઘટનાના વિરોધમાં ઉતરેલા વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશાસન સામે સૂત્રોચ્ચાર કર્યા અને તણાવપૂર્ણ માહોલ સર્જાયો. એનર્જી સાયન્ય એન્ડ એન્જિનિયરિંગ વિભાગના બીજા વર્ષના વિદ્યાર્થીએ પરીક્ષા હોલમાં ChatGPT પર પ્રશ્નપત્ર અપલોડ કરતા ઝડપાયા બાદ જીવન ટૂંકાવ્યું હોવાનો દાવો છે, જોકે આની સત્તાવાર પુષ્ટિ બાકી છે. IIT બોમ્બે દ્વારા વિદ્યાર્થી સામે કોઈ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી ન થયાનો દાવો કરાયો છે.

નેશનલ કમિશન ફોર ઇન્ડિયન સિસ્ટમ ઓફ મેડિસિન (NCISM) દ્વારા શૈક્ષણિક વર્ષ 2026-27 માટે દેશભરમાં 48 આયુર્વેદિક કોલેજોની માન્યતા રદ કરવામાં આવી છે, જેમાં જૂનાગઢની નોબલ આયુર્વેદ કોલેજ અને ગુજરાતની સાત કોલેજોનો સમાવેશ થાય છે. નિયમોના ઉલ્લંઘન અને શૈક્ષણિક ધોરણો જાળવવામાં નિષ્ફળતાને કારણે આ કાર્યવાહી થઈ છે. અનેક કોલેજોમાં 'કાગળ પર' દર્શાવવામાં આવેલી બોગસ ફેકલ્ટીના ટીચર કોડ 1 વર્ષ માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. આ રદબાતલને કારણે કુલ 620 BAMS બેઠકોમાં ઘટાડો થયો છે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓમાં ચિંતા છે.

વાંસ, ઘાસ પરિવારનો એક ઝડપથી વિકસતો છોડ, પૃથ્વી પર જીવન ટકાવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે અન્ય વૃક્ષો કરતાં 35% વધુ ઓક્સિજન છોડે છે અને વાતાવરણમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષી લે છે. વાંસ જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે, અનેક જીવજંતુઓ તથા પ્રાણીઓ માટે આશ્રય અને ખોરાક પૂરો પાડે છે. ઘરવખરી, ફર્નિચર, કાગળ, કપડાં અને બાંધકામ સામગ્રી જેવા અનેક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે વાંસનો ઉપયોગ થાય છે, જે તેને લાકડાનો ટકાઉ વિકલ્પ બનાવે છે.

ગુજરાતમાં 27 કોલેજોમાં 108 લૉ પ્રોફેસરની ફિક્સ પગારની ભરતી માટે અપાયેલો વર્ક ઓર્ડર રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા રદ કરવામાં આવ્યો છે. ભરતી પ્રક્રિયામાં કોન્ટ્રાક્ટ પદ્ધતિ અને GeM પોર્ટલના ઉપયોગ સામે હાઈકોર્ટે સવાલો ઉઠાવ્યા બાદ આ નિર્ણય લેવાયો છે. ભરતી એજન્સી મારફતે થનારી આ કોન્ટ્રાક્ટ પદ્ધતિ સામે પાટણના એક ઉમેદવારે હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. કોર્ટે પ્રોફેસર જેવા શૈક્ષણિક પદની ભરતી માટે એજન્સીની જરૂરિયાત પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. આ ફટકાર બાદ ભરતી પ્રક્રિયા પર ફરી વિચારણા કરવામાં આવશે.