છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના નસવાડીમાં ગણપતિ મહોત્સવની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. નસવાડીના કવાંટ રોડ પર સૌરાષ્ટ્રથી આવેલા માટીના કલાકારો દિવસ-રાત મહેનત કરીને ગણપતિ બાપાની આશરે 80 થી વધુ અવનવી ડિઝાઇનની મૂર્તિઓ તૈયાર કરી રહ્યા છે. આ વર્ષે સારા વરસાદને કારણે ગણપતિ સ્થાપના કરનારા પંડાલોની સંખ્યા વધવાની અને મૂર્તિઓના સારા વેચાણની આશા કલાકારોમાં જાગી છે. આ મૂર્તિઓ તેમની કલા અને આજીવિકાનો આધાર છે.

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં રાધા-કૃષ્ણને પ્રેમ, ભક્તિ અને સમર્પણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ઘણા લોકો પોતાના ઘરમાં તેમની તસવીર રાખવાનું પસંદ કરે છે. Vastu શાસ્ત્ર મુજબ, રાધા-કૃષ્ણની તસવીર ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જા અને શાંતિ લાવે છે. પૂજાઘર (ઈશાન ખૂણો) અથવા લિવિંગ રૂમ (પૂર્વ દિશા)માં લગાવવી શુભ છે. બેડરૂમમાં પશ્ચિમ દિશામાં લગાવવાથી પતિ-પત્ની વચ્ચે પ્રેમ વધે છે. ભૂલથી પણ દક્ષિણ કે દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિશામાં ન લગાવવી જોઈએ.

જૂનાગઢમાં પ્રસિદ્ધ દાદા દાતારના ઉર્સ પર્વની ઉજવણીને ધ્યાનમાં રાખીને તંત્ર દ્વારા સુરક્ષાના ભાગરૂપે મહત્ત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આગામી 22મી ઓગસ્ટ મધ્યરાત્રિથી 27મી ઓગસ્ટ મધ્યરાત્રિ સુધી દાતાર પર્વત, વિલિંગ્ડન ડેમ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં જાહેર જનતાના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, જો કોઈ વ્યક્તિએ આ વિસ્તારોમાં પ્રવેશ કરવો હોય, તો વન વિભાગની પૂર્વ મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત રહેશે. સબ ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) 2023ની કલમ 163 હેઠળ આ આદેશો જારી કરાયા છે. શ્રદ્ધાળુઓની ભારે ભીડને કારણે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.

રક્ષાબંધન ૨૦૨૬, ૨૮ ઓગસ્ટે શુક્રવારે ઉજવાશે. ભાઈ-બહેનના પવિત્ર સંબંધના આ તહેવારમાં બહેનો ભાઈના કાંડે રાખડી બાંધી સુખ-સમૃદ્ધિની કામના કરે છે. આ વખતે રક્ષાબંધન પર ભદ્રા કે ગ્રહણની ચિંતા નથી, પરંતુ પંચક રહેશે. પૂર્ણિમા તિથિ ૨૮ ઓગસ્ટે સવારે ૯:૪૮ સુધી રહેશે. ભદ્રા સૂર્યોદય પહેલા સમાપ્ત થઈ જશે. ૨૮ ઓગસ્ટે ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં નહીં દેખાય, તેથી સૂતક માન્ય નહીં રહે. રક્ષાબંધનનો મુખ્ય શુભ સમય ૨૮ ઓગસ્ટે સવારે ૫:૫૭ થી ૯:૪૮ સુધીનો રહેશે. પંચક દરમિયાન પણ આ મુહૂર્તમાં રાખડી બાંધી શકાય છે.

ભારતની ભૂમિ પર અનેક સિદ્ધ સંતોએ ભવિષ્યવાણીઓ કરી છે, જેમાં શ્રી પોતુલૂરી વીર બ્રહ્મેન્દ્ર સ્વામી અને તેમના ગ્રંથ 'કાલજ્ઞાનમ' મુખ્ય છે. આ ગ્રંથમાં લાલ વરસાદ, દરિયાઈ શહેરોનું ડૂબી જવું, તાપમાનમાં અતિશય વધારો, બે સૂર્ય દેખાવા જેવી વિનાશક ઘટનાઓ અને મહામારીનો ઉલ્લેખ છે. આ ભવિષ્યવાણીઓને Climate Change અને Natural Disasters સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. ગ્રંથમાં તિરુપતિ બાલાજીની વૈશ્વિક ખ્યાતિ, ભયાનક યુદ્ધ અને કળિયુગના અંત બાદ 108 વર્ષના સંઘર્ષની પણ વાત છે. 'વિશ્વવસુ' સંવત્સરમાં કલ્કિ અવતારની ભવિષ્યવાણી પણ આ ગ્રંથનો મહત્વનો ભાગ છે.

ગાંધીનગરના સાબરમતી કિનારે આવેલું ‘ધોળેશ્વર મહાદેવ’ શિવાલય અતિ પૌરાણિક છે. માન્યતા અનુસાર, ઇન્દ્રએ અહીં શિવલિંગ સ્થાપ્યું હતું, તેથી તે ‘ઇન્દ્રેશ્વર મહાદેવ’ તરીકે ઓળખાતું. એક દંતકથા મુજબ, ચોરોએ પકડાઈ જતાં મંદિરમાં છુપાઈને એક સંત પાસે રક્ષણ માંગ્યું. સંતે તેમના ચોરેલા કાળા અને લાલ ઘોડાનો રંગ બદલીને ધોળો કરી દીધો, જેથી સૈનિકો તેમને ઓળખી ન શકે. ત્યારથી આ શિવ ‘ધોળેશ્વર મહાદેવ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. પુરાણોમાં પણ આ મંદિરનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.

છોટાઉદેપુર નગરમાં ડાહ્યાભાઈ મહારાજ મંદિર ટ્રસ્ટ તથા સમસ્ત છોટાઉદેપુર સત્સંગ મંડળ દ્વારા આયોજિત શ્રી પ્રગટ પુરુષોત્તમ મંદિર છોટાઉદેપુર ખાતે તા.13થી 29 ઓગસ્ટ સુધી દિવ્ય હિંડોળા યોજાયા છે. નારાયણ સ્કૂલ અને કૉલેજ પાસે ભવ્ય મંદિર દરેક હરિભક્ત માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. જ્યારે આ મંદિરે શ્રાવણ માસ નિમિત્તે ભક્તોનું ઘોડાપૂર ઊમટે છે. જ્યારે વિવિધ હિંડોળાના દર્શન કરીને સમસ્ત હરિભક્તો લાભ લે છે.

લંડનના ઐતિહાસિક રીચમંડ ખાતે સ્વામિનારાયણ મંદિર કુમકુમ યુ.કે. દ્વારા એક વિશેષ સત્સંગ સભાનું આયોજન થયું. આ પ્રસંગે મોટી સંખ્યામાં હરિભક્તો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. અમદાવાદથી પધારેલા શાસ્ત્રી હરિકૃષ્ણદાસજી સ્વામી અને સાધુ પ્રેમવત્સલદાસજી સ્વામીએ આ પાવનકારી ભૂમિનો આધ્યાત્મિક મહિમા વર્ણવ્યો. મુક્તજીવન સ્વામીબાપા અને શાસ્ત્રી આનંદપ્રિયદાસજી સ્વામીના અસ્થિ વિસર્જન સ્થળે વૃક્ષારોપણ અને સ્મારક બેન્ચની સ્થાપના કરાઈ. આ સ્થળ સંતોના તપોબળ અને શાંતિનો અનુભવ કરાવે છે, જે ભગવાન સ્વામિનારાયણના વચનામૃત મુજબ તીર્થ સમાન પવિત્ર છે.

બનાસકાંઠાના અંબાજી નજીક આવેલ 10મી-11મી સદીના પ્રાચીન કુંભેશ્વર મહાદેવ મંદિરના જતન માટે ગુજરાત પુરાતત્વ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. શ્રાવણ માસ દરમિયાન કચ્છ સર્કલની ટેકનિકલ ટીમે મંદિરનું સ્થળ નિરીક્ષણ કરી, વૈજ્ઞાનિક ઢબે પુરારક્ષણની કામગીરી શરૂ કરી છે. મંદિરના મૂળ સ્થાપત્ય, કોતરણી અને ઐતિહાસિક વિશિષ્ટતા જાળવી રાખવામાં આવશે. ટીમે મંદિરની વર્તમાન સ્થિતિ, ક્ષય અને નુકસાનની નોંધ લીધી છે, જેથી કોતરણી તથા શિલ્પકલાને નુકસાન ન થાય તે રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગોનું સંરક્ષણ કરી શકાય. આ અમૂલ્ય સાંસ્કૃતિક વારસો આગામી પેઢી સુધી સુરક્ષિત રહે તે મુખ્ય હેતુ છે.

ડભોઇ નાંદોદી ભાગોળ પોલીસ ચોકી પાછળ સ્થિત હરિહર આશ્રામ ખાતે પૂ. વિજયજી મહારાજની અધ્યક્ષતામાં પવિત્ર શ્રાવણ માસ નિમિત્તે રામચરિત માનસ પાઠનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા શ્રીરામની કથા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ ૨૭ કલાક ચાલતો અખંડ પાઠ જગત કલ્યાણ, પરિવારમાં સુખ-શાંતિ, દેશમાંથી ભેદભાવ દૂર થાય અને લોકો પ્રેમભાવથી રહે તેવા ઉમદા હેતુથી યોજાયો છે. નવનાથ કાવડ યાત્રા બાદ ભંડારાનું આયોજન કરાયું, જેમાં અનેક શ્રદ્ધાળુઓ ઉપસ્થિત રહ્યા.

ડભોઇમાં શ્રાવણ માસના પવિત્ર દિવસોમાં ડભોઇ ખાતે પૌરાણિક બદ્રીનારાયણ મંદિરમાં 1008 સ્વામી સુદર્શના ચાર્યજીની અધ્યક્ષતામાં હિંડોળા મહોત્સવ અંતર્ગત ગુરુવારે શ્રાવણ ભાદોનો દિવ્ય હિંડોળા મનોરથ યોજાયો હતો. શ્રી ઠાકોરજીને વિવિધ હિંડોળામાં અલૌકિક શણગાર કરાયો હતો. મંદિરના ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા લીલા શાકભાજી, ઈંગ્લિશ ફૂલો, અસોપાલવ, ગૌવ ચરણ પાન-સોપારી, ચાંદીનો હિડોળો ચોકલેટ હિંડોળો સહિતની વિવિધ સામગ્રીથી હિંડોળાની મનમોહક સજાવટ કરાઇ હતી.

ડભોઈ શહેરમાં પવિત્ર દશામાના વ્રતની પૂર્ણાહુતિ અને મૂર્તિ વિસર્જનને ધ્યાનમાં રાખીને નગરપાલિકા દ્વારા યુદ્ધના ધોરણે તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે. આ વર્ષે, કોઈ અલગ કૃત્રિમ તળાવ બનાવવામાં આવ્યું નથી, તેથી ઐતિહાસિક શાકમાર્કેટ તળાવ ખાતે જ તમામ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે. ભક્તોની સુવિધા અને પર્યાવરણની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને, તળાવ પરિસર અને આસપાસના રસ્તાઓની સઘન સફાઈ કરવામાં આવી છે. સાંજે અને રાત્રિના સમયે વિસર્જન માટે આવતા ભક્તો માટે તળાવના ઘાટ અને મુખ્ય માર્ગો પર પૂરતી ફ્લડ લાઇટ્સ અને વિશેષ રોશનીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. સુરક્ષા માટે તરવૈયા, સ્ટાફ્ અને પાલિકાના કર્મચારીઓની ટીમ ખડેપગે રહેશે.

વાઘોડિયા નગરમાં આવેલ દ્વારકાધીશ મંદિરની હવેલીમાં શ્રાવણ માસ દરમિયાન હિંડોળાના દર્શન માટે ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. ભક્તો વહેલી પરોઢથી જ પૂજા-અર્ચન કરી શ્રીજીના મંગળા, શૃંગાર અને રાજભોગના ઔલોકિક દર્શનનો લ્હાવો લઈ રહ્યા છે. મહિલાઓ ફૂલોના શૃંગાર સજાવવામાં ભક્તિભાવથી સેવા આપી રહી છે. રાત્રિના સમયે કલાત્મક ફૂલોના હિંડોળા મહોત્સવની ઉજવણી સાથે કીર્તન-ભજનની રમઝટ જામે છે.

ઘરમાં પૂર્વજોની તસવીર લગાવવી એ તેમની યાદોને જીવંત રાખવા અને શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો માર્ગ છે. વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ, યોગ્ય દિશામાં લગાવેલી તસવીર પરિવાર પર આશીર્વાદ વરસાવે છે અને પારિવારિક શાંતિ જાળવે છે. ખોટી દિશામાં લગાવેલી તસવીર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. ઘણા લોકો ભૂલથી પૂજા ઘરમાં તસવીર મૂકી દે છે, જે વાસ્તુ મુજબ યોગ્ય નથી. પૂર્વજોની તસવીર હંમેશા યમની દિશામાં લગાવો, પૂજા ઘરમાં દેવી-દેવતાઓ સાથે ક્યારેય નહીં. બેડરૂમ અને જાહેરમાં દેખાય તેવી જગ્યાએ પણ ન રાખવી. આ નિયમો પાળવાથી વાસ્તુ દોષ અને પિતૃ દોષ ટાળી શકાય છે.

ખેડા જિલ્લાના વડતાલ ધામ ખાતે હરિ જયંતીના પાવન પર્વ નિમિત્તે એક અનોખો ઉત્સવ ઉજવાયો. આ શુભ દિવસે મંદિરમાં બિરાજમાન દેવોના રાજીપા અર્થે 200 કિલોગ્રામ ડ્રેગન ફ્રૂટનો ભવ્ય અન્નકૂટ ધરાવવામાં આવ્યો. આ પ્રસંગે મોટી સંખ્યામાં હરિભક્તો ઉમટી પડ્યા અને ભગવાનના દિવ્ય દર્શન કરી ધન્યતા અનુભવી. મુંબઈના હરિભક્તોના યજમાનપદે યોજાયેલા આ ઉત્સવમાં ઋતુ અનુસાર ફળોના અન્નકૂટ ધરાવવાની પરંપરા જોવા મળી. સંતોના માર્ગદર્શન હેઠળ યોજાયેલા આ આયોજનથી શ્રદ્ધાળુઓ ભાવવિભોર બન્યા.

ગણેશોત્સવ 2026 ની ઉજવણી 14 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે. આજકાલ ગણપતિ બાપ્પાની મૂર્તિઓમાં નવીનતા જોવા મળે છે, જેમાં ફિલ્મી પાત્રો કે અન્ય દેવતાઓનું રૂપ અપાય છે. પરંતુ, શાસ્ત્રો અનુસાર, પ્રત્યેક દેવતાનું સ્વરૂપ નિશ્ચિત હોય છે. દેવમૂર્તિમાં ફેરફાર કરવો એ શાસ્ત્રસંમત નથી અને આવી મૂર્તિઓ વર્જિત ગણાય છે. ભગવાન ગણેશના હાથમાં પાશ, અંકુશ, મોદક અને અભય મુદ્રા હોવી જોઈએ. શાસ્ત્ર અનુસાર બનેલી મૂર્તિની પૂજા કરવાથી શ્રેષ્ઠ ફળ અને આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.

ભારતીય લગ્નોમાં કન્યાદાન એક પવિત્ર અને ભાવનાત્મક વિધિ છે, જેમાં માતા-પિતા પુત્રીને વરરાજાને સોંપે છે. આ પરંપરાની શરૂઆત ક્યારે અને કેવી રીતે થઈ તે જાણવું રસપ્રદ છે. પૌરાણિક કથાઓ મુજબ, સૌ પ્રથમ કન્યાદાન દક્ષ પ્રજાપતિએ પોતાની 27 પુત્રીઓનું ભગવાન ચંદ્ર સાથેના લગ્નમાં કર્યું હતું, જે 27 નક્ષત્રોનું પ્રતીક છે. આ વિધિમાં પુત્રીને સૃષ્ટિની પરંપરા આગળ વધારવા માટે સોંપવામાં આવી હતી, જે પાછળથી લગ્નની કન્યાદાન વિધિ સાથે જોડાઈ ગઈ.

રક્ષાબંધન 28 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ ઉજવાશે. રાખડી બાંધતી વખતે ત્રણ ગાંઠ બાંધવાની પરંપરા પાછળ ભાઈ-બહેનના સંબંધની મજબૂતાઈ, સુખ-સમૃદ્ધિ અને ભાઈની સુરક્ષાની ભાવના છુપાયેલી છે. પહેલી ગાંઠ પ્રેમ અને આત્મીયતા, બીજી ગાંઠ સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ, અને ત્રીજી ગાંઠ વિશ્વાસ, સુરક્ષા, દીર્ધાયુષ્ય અને ખુશીનું પ્રતીક છે. જોકે, આ કોઈ ફરજિયાત નિયમ નથી; પરિવારની પરંપરા મહત્વની છે, જે પ્રેમ અને લાગણીઓને દર્શાવે છે.

ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના તરણેતર ગામમાં આવેલું ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ શિવાલય મહાભારતકાળની અનેક યાદો ધરાવે છે. આ પ્રાચીન મંદિર દ્રૌપદીના સ્વયંવરનું સાક્ષી રહ્યું છે. એવી માન્યતા છે કે, અર્જુને મત્સ્યવેધ કરીને દ્રૌપદીને પ્રાપ્ત કરી હતી તે આ જ સ્થળે થયું હતું. આ મંદિર 10મી સદીનું હોવાની શક્યતા છે અને તેની સ્થાપના રાજા મંધાતાએ કરી હોવાનું કહેવાય છે. ઋષિપંચમીના પવિત્ર દિવસે અહીંના કુંડમાં ગંગાજી પ્રગટતા હોવાની પણ લોકવાયકા છે.

ડભોઈ ખાતે સુપ્રસિદ્ધ પંચેશ્વર મહાદેવ મંદિરમાં ભક્તિમય માહોલમાં 14મો પાટોત્સવ અને હોમાત્મક મહાયજ્ઞ સંપન્ન થયો. મંદિરના જીર્ણોદ્ધાર (રીનોવેશન)ના 75 વર્ષ પૂર્ણ થવા અને પવિત્ર શ્રાવણ માસના અવસરે આ વિશેષ ધાર્મિક ઉત્સવનું આયોજન કરાયું હતું. સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન વેદોક્ત મંત્રોચ્ચાર અને જયઘોષથી મંદિર ગુંજી ઉઠ્યું હતું. શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર થયેલા મહાયજ્ઞમાં યજમાનોએ વિશ્વ કલ્યાણ માટે આહુતિ આપી. મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓએ દર્શન અને પૂજાનો લાભ લીધો.

છોટાઉદેપુરના નસવાડી ગામે ગાયત્રી શક્તિપીઠ વિદ્યાપીઠ ખાતે દ્વિતીય એક દિવસીય મૌન શિબિરનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું. આ શિબિરમાં 23 બહેનો અને 40 પુરુષો સહિત કુલ 63 ભાવિક ભક્તોએ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો. આધુનિક જીવનની દોડધામથી દૂર, પોતાની જાત સાથે સમય પસાર કરી મનની શાંતિ અને એકાગ્રતા કેળવવાના ઉદ્દેશ્યથી આ શિબિર યોજાઈ હતી. મૌન અને ધ્યાન દ્વારા ભાવિકોએ આત્મિક ઉર્જાનો અનુભવ કર્યો.

સંત શિરોમણી ગુરૂ રવિદાસ મહારાજની 650મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે સમરસતા સંકલ્પ અભિયાન અંતર્ગત નર્મદા જિલ્લાના ચિકદા મંડલના આંબાવાડી ગામે ઓમકારેશ્વર મહાદેવ મંદિરે ભવ્ય કળશ યાત્રાનું આયોજન થયું. પૂર્વ જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખ પર્યષાબેન વસાવાના માર્ગદર્શન હેઠળ, સંત ગુરૂ રવિદાસ મહારાજના સમાનતા, એકતા અને સામાજિક સમરસતાના સંદેશને ફેલાવવાનો સંકલ્પ કરાયો. વિવિધ ગ્રામ પંચાયતોના સરપંચો અને આગેવાનોને પાવન કળશનું વિતરણ કરાયું. કાર્યક્રમમાં અનેક મહાનુભાવો, સંતો, આગેવાનો અને કાર્યકરો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ભાઈ-બહેનના પવિત્ર પ્રેમનું પ્રતીક એવા રક્ષાબંધન પર્વ નિમિત્તે, સાબરકાંઠા હેડ પોસ્ટ ઓફિસ દ્વારા વિદેશમાં રહેતા ભાઈઓ માટે ખાસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ પોસ્ટ ઓફિસથી અંદાજે 450 થી 500 જેટલી રાખડીઓ વિદેશ મોકલવામાં આવશે. બહેનોને સરળતા રહે તે માટે 2 વિશેષ કાઉન્ટર કાર્યરત કરાયા છે, જ્યાં 11,000 વોટરપ્રુફ રાખડી કવર અને 4,000 રાખડી બોક્સ ઉપલબ્ધ છે. હાલ દરરોજ આશરે 20 રાખડીઓ વિદેશ મોકલાઈ રહી છે, અને રક્ષાબંધન સુધીમાં આ સંખ્યા 500 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.

સુરેન્દ્રનગર શહેરમાં BAPS સંસ્થા દ્વારા રાજસ્થાનના આરસથી 2 એકર જમીનમાં ભવ્ય સ્વામિનારાયણ મંદિરનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે. આ મંદિર 20 એકર જમીનમાં ફેલાયેલું હશે, જેમાં 4000થી વધુ ભક્તો માટે સત્સંગ હોલ, અક્ષર પુરુષોત્તમ મંડપમ અને નીલકંઠ અભિષેક મંડપમ બનશે. આ નિર્માણ કાર્ય 2028 સુધી પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. મંદિરના નિર્માણમાં ત્યાગ અને સમર્પણનું મહત્વ દર્શાવતા, યુવાનો નિર્જળા ઉપવાસ, પ્રિય વસ્તુઓનો ત્યાગ અને સેવા દ્વારા યોગદાન આપી રહ્યા છે.

હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન શિવને સર્વોચ્ચ દેવ અને સર્જક માનવામાં આવે છે. શિવપુરાણ મુજબ, 'આશુતોષ' એવા ભગવાન શિવ સરળતાથી પ્રસન્ન થઈ જાય છે. મહાદેવ સાથે જોડાવા માટે કઠિન પૂજા-પાઠ જરૂરી નથી, પરંતુ તેની શરૂઆત મનની અંદરથી થાય છે. શિવપુરાણ શ્રેષ્ઠ ભક્તના ગુણો જણાવે છે. બાહ્ય વિધિઓની જગ્યાએ સાચા મનથી તેમને જળ, પુષ્પ અને ભક્તિ અર્પણ કરો. મનમાં દ્વેષ, અહંકાર કે ઈર્ષ્યા ન હોય ત્યારે ઈશ્વરની કૃપા માટે સ્થાન બને છે. શાંત મનમાં ભગવાન શિવ વાસ કરે છે.

પ્રાણગુરૂ તપસમ્રાટ રતિલાલ મહારાજનું જીવન તપ, સંયમ, મૌન આરાધના, જીવદયા અને સેવાભાવથી ભરપૂર હતું. તેમની કઠોર સાધનાઓ માટે તેમને ‘તપસમ્રાટ’ તરીકે ઓળખવામાં આવતા. ભેંસાણ તાલુકાના પરબવાવડી ગામે જન્મીને વડિયામાં આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયા. તેમણે ગૌશાળા અને પ્રાણકુંજનું નિર્માણ કરી જીવદયા અને સેવા ભાવનાને વેગ આપ્યો. ૧૬ વર્ષની અખંડ મૌન આરાધના, ગાય ‘ગીતા’ સાથેનો તેમનો અનોખો સંબંધ તેમની જીવદયા અને પ્રાણીપ્રેમની ભાવના દર્શાવે છે. ૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના રોજ દેવલોક પામેલા રતિલાલ મહારાજની સ્મૃતિ આજે પણ જીવંત છે.

વાંકાનેર નજીક રતનટેકરી પર સ્થિત સ્વયંભૂ જડેશ્વર મહાદેવ મંદિરે શ્રાવણ માસના બીજા સોમવારે ભવ્ય પ્રાગટ્ય દિવસની ઉજવણી થાય છે. આ પવિત્ર સ્થળ શ્રાવણ માસ દરમિયાન ગુજરાતભરમાંથી હજારો ભાવિકોને આકર્ષે છે. મેઘરાજાના જલાભિષેકથી લીલોછમ બનેલો આ વિસ્તાર અનેક ભુદેવો તથા યાંત્રિકો-ભાવિકો માટે રહેવા-જમવાની ઉત્તમ વ્યવસ્થા ધરાવે છે. પ્રાગટ્ય દિવસે લોક સાંસ્કૃતિક મેળો અને દર સોમવારે પાલખી યાત્રા યોજાય છે.

ઘરમાં આધ્યાત્મિક અને સકારાત્મક વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે લાંબા પૂજા-પાઠ કે મોટા અનુષ્ઠાનની જરૂર નથી. રોજિંદી દિનચર્યામાં કેટલાક સરળ ફેરફારોથી ઘરમાં શાંતિ, ભક્તિ અને પોઝિટિવ એનર્જી લાવી શકાય છે. અહીં 8 ઉપાયો છે જે ઘરની ઊર્જા બદલી શકે છે: દીવો પ્રગટાવવો, પૂજા સ્થાનની સ્વચ્છતા, મંત્રોચ્ચાર, ઘંટડીનો ઉપયોગ, શંખનો અવાજ, ધૂપ-અગરબત્તી, ઈશ્વરનું ધ્યાન અને ધાર્મિક પુસ્તકોનું પઠન. આનાથી ઘરનું વાતાવરણ શાંત, પવિત્ર અને સકારાત્મક બને છે.

શ્રાવણમાં ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે, જેનાથી સાડાસાતી (શનિ સતી ઉપાય) થી છુટકારો મેળવવાના ઉપાયો પણ કરવામાં આવે છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ, શનિદેવ પણ મહાદેવના ઉપાસક છે. શ્રાવણ સોમવારે ગંગાજળમાં કાળા તલ મિક્સ કરીને અભિષેક કરો અને મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરો. સાડાસાતીથી મુક્તિ માટે ગંગાજળમાં બેલપત્ર ભેળવી શિવ પંચાક્ષરી મંત્રનો જાપ કરો. શનિદેવને પ્રસન્ન કરવા ગંગાજળમાં આખા અડદથી અભિષેક કરો. ધન પ્રાપ્તિ માટે શેરડીના રસથી અભિષેક કરો.

ભગવાન શિવજીના મંદિરોમાં નંદી મહારાજનું મહત્વ અને તેમની સ્થાપના પાછળ એક રસપ્રદ કથા છે. ઋષિ શિલાદની તપસ્યાથી નંદીનો જન્મ થયો હતો. ભવિષ્યમાં અલ્પાયુષી હોવાની જાણ થતાં, નંદીએ ભગવાન શિવની કઠોર ભક્તિ કરી, પ્રસન્ન થયેલા શિવે તેમને પોતાના અંશ અને વાહન બનાવ્યા. આ કારણે દરેક શિવ મંદિરમાં શિવલિંગ સામે નંદીની મૂર્તિ હોય છે. ભક્તો પોતાની મનોકામનાઓ નંદીના કાનમાં કહે છે, જેથી તે ભગવાન શિવ સુધી પહોંચાડી શકે.