રાજકોટના આજી નદીના કાંઠે બિરાજમાન 'રામનાથ મહાદેવ' લાખો ભક્તોનું શ્રદ્ધાસ્થાન છે. લગભગ 550 વર્ષ પૂર્વે સ્વયંભૂ પ્રગટેલા આ શિવલિંગની પૂજા છેલ્લા 16 પેઢીથી એક જ પરિવાર દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ મંદિર ક્યારેય બંધ રહેતું નથી અને ચોમાસામાં નદીના પાણીથી તેનું કુદરતી જળાભિષેક થાય છે. જૂના રાજકોટનું આ 'છોટેકાશી' તરીકે જાણીતું સ્થળ સાતમ-આઠમના મેળા માટે પણ પ્રખ્યાત છે. અહીંની પૌરાણિક છતાં આકર્ષક ડિઝાઇન સૌને મંત્રમુગ્ધ કરે છે.

ઉત્તરાખંડમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં વરસાદ અને ભૂસ્ખલન છતાં ચારધામ યાત્રાએ નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. છેલ્લા ચાર વર્ષમાં આ પહેલીવાર છે જ્યારે ઓગસ્ટમાં ચારધામમાં સૌથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચ્યા. આ વર્ષે બદ્રીનાથ, કેદારનાથ, ગંગોત્રી અને યમુનોત્રીમાં કુલ 2,31,518 શ્રદ્ધાળુઓએ દર્શન કર્યા. બદ્રીનાથ ધામમાં સૌથી વધુ 1.25 લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ દર્શન કર્યા. કોરોનાકાળ પછી ઓગસ્ટ 2022માં ચારધામમાં 2 લાખ 67 હજારથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચ્યા હતા. આંકડા ગયા વર્ષ અને 2024ની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ છે, જેમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં અનુક્રમે 93,680 અને 1,18,502 યાત્રીઓનો વધારો થયો છે.

નરસિંહ મહેતાની એક લોકપ્રિય રચના, 'કાન ચડ્યા કદંબની ડાળ, હેઠા ઉતરોને...', લોકગીતની જેમ જ ગવાય છે. આ રચનામાં માતા યશોદા પોતાના બાળ કૃષ્ણને કદંબના ઝાડ પરથી નીચે ઉતારવા મનાવે છે. કૃષ્ણને સ્નાન, ભોજન, મુખવાસ અને આરામ જેવી વસ્તુઓની લાલચ આપવામાં આવે છે. અંતે, 'અમને તેડી રમાડ્યા રાસ' એમ કહીને ગોપીઓ સાથે રાસ રમવા બોલાવવામાં આવે છે. આ પદમાં બાળ કૃષ્ણને મનાવવાની સુંદર રીત દર્શાવવામાં આવી છે.

પાલનપુરના રાજગઢીમાં આવેલું પ્રાચીન નાગણેચી માતાનું મંદિર વર્ષમાં માત્ર નાગપંચમી અને નવરાત્રિની આઠમે જ ભક્તો માટે ખુલે છે. નાગપંચમી નિમિત્તે સવારે મંદિર ખુલતાં ઉત્તર ગુજરાતમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડ્યા હતા, જેના કારણે મેળા જેવો માહોલ સર્જાયો હતો. પૂજારીના જણાવ્યા મુજબ, આ મંદિરનો ઇતિહાસ ઈ.સ. 1628 થી જોડાયેલો છે, જ્યારે નાગણેચી માતાની પૂજા અહીં શરૂ થઈ હતી. ગર્ભગૃહમાં શિવલિંગ પરના સ્વસ્તિક, ચંદ્ર અને ક્રોસના ચિહ્નો સર્વધર્મ સમભાવ દર્શાવે છે. પરંપરાગત રીતે નાગપંચમીએ વૈદિક હવન પણ કરાય છે.

કૃષ્ણના જીવન અને ઉપદેશોને આધારે, આ લેખ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણ જીવનની જટિલતાઓને સરળ બનાવી શકે છે. 'માખણ ચોરી'થી લઈને 'કાલિયા મર્દન' સુધી, દરેક ઘટનાનો ઊંડો અર્થ છે જે આધુનિક જીવનના તણાવ અને પડકારોને સમજવામાં મદદ કરે છે. કૃષ્ણના ઉપદેશો, જેમ કે 'કર્મને ફળની ચિંતા કર્યા વિના કરવું' અને 'લીલા' ભાવનાથી જીવન જીવવું, આપણને ભયમુક્ત અને આનંદમય જીવન જીવવાનો માર્ગ બતાવે છે.

માંડલ તાલુકાના વરમોર ગામ નજીક ૭૦૦ વર્ષથી ઊંચી ટેકરી પર બિરાજમાન કોટેશ્વર દાદાનું અતિ પૌરાણિક મંદિર સૌરાષ્ટ્રના સોમનાથ જેટલું જ મહિમાવાન ગણાય છે. સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન ભોળાનાથ અહીં સાક્ષાત પ્રગટ થયા હતા. મંદિર પાસે આવેલો 'પખાણાંનો કુવો' દુષ્કાળમાં પણ આજુબાજુના દસ ગામોને મીઠું પાણી પૂરું પાડતો હતો. શ્રાવણ માસમાં અહીં ભવ્ય આરતી, સવાલક્ષ બિલીપત્ર અર્પણ અને લોકમેળો યોજાય છે, જ્યાં ભક્તોને સોમનાથ દર્શન જેવી અનુભૂતિ થાય છે.

બગોદરા ખાતે શિયાળ ગામના 700 વર્ષ જૂના સોમેશ્વર મહાદેવ મંદિરમાં નાગપંચમી નિમિત્તે ભવ્ય લોકમેળાનું આયોજન થયું. શ્રાવણ વદ પાંચમના પવિત્ર દિવસે આયોજિત આ મેળામાં આસપાસના 30થી વધુ ગામોના હજારો ભક્તો ઉમટી પડ્યા હતા. ગામલોકોએ પરંપરા મુજબ સફેદ ધજાઓ અર્પણ કરી, ધૂન ગાઈ અને મહિલાઓએ ગરબા રજૂ કર્યા. પઢાર સમાજના લોકો પરંપરાગત પહેરવેશમાં જોવા મળ્યા. ચકડોળ, જમ્પિંગ રાઈડ્સ, ખાણી-પીણીના સ્ટોલોએ મેળાની રોનક વધારી, જે ભક્તિ અને મનોરંજનનો અનોખો સંગમ બન્યો.

શ્રાવણ મહિનામાં આવતા તહેવારોની સાથે નાગપંચમી મહત્વ ધરાવે છે. આ દિવસે નાગદેવતાની પૂજા થાય છે, જે પ્રકૃતિ પ્રત્યે આદર દર્શાવે છે. ગુજરાતમાં નાગને પાક રક્ષક માનવામાં આવે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સાપને દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે, જ્યારે વિશ્વની વિવિધ સંસ્કૃતિઓમાં તે શક્તિ, દુર્ભાગ્ય, ચિકિત્સા અને રહસ્યના પ્રતિક તરીકે ઓળખાય છે. ચીની રાશિચક્રમાં 'ઇયર ઓફ ધ સ્નેક' અને ઇજિપ્તમાં કોબરા શાહી શકિતનું પ્રતિક ગણાય છે. ગ્રીક પૌરાણિક કથાઓમાં તે ચિકિત્સા સાથે જોડાયેલ છે. આધુનિક સમયમાં, સાપ કરડવાના કેસોમાં ભારત અગ્રણી છે, જે જાહેર આરોગ્ય માટે ચિંતાનો વિષય છે.

મહાભારતના `શાંતિપર્વ'માં ભીષ્મ પિતામહે યુધિષ્ઠિરને સમયના આયોજન (ટાઇમ મેનેજમેન્ટ) વિશે સમજાવ્યું છે. તેઓ જણાવે છે કે સમય જ સર્વસ્વનો જનક છે અને તે માણસની દિશા નક્કી કરે છે. નેતૃત્વમાં સમયનું સંચાલન કાચું પડે તો સામ્રાજ્યનું પતન નિશ્ચિત છે. ભીષ્મ અનુસાર, માણસ પાસે સમયનો અભાવ નથી, પરંતુ પ્રાથમિકતાઓનો અભાવ છે. આળસ અને કામ ટાળવાની વૃત્તિ, જેને ભીષ્મ ગુપ્ત શત્રુ ગણાવે છે, તે આત્મવિશ્વાસને હણીને ચિંતા અને તણાવ વધારે છે. સમયનું મેનેજમેન્ટ એ વાસ્તવમાં મનનું મેનેજમેન્ટ છે.

છોટા ઉદેપુરના કવાંટના ભેખડીયા ગામના 20થી વધુ યુવાનોએ શ્રાવણ માસમાં સાયકલ પર 1800 કિલોમીટરથી વધુની અનોખી યાત્રા ખેડી સૌરાષ્ટ્ર દર્શન કર્યું. તેઓએ સોમનાથ, ગીર-સોમનાથ, બેટ દ્વારકા, રણુજા, ડાકોર, પાવાગઢ જેવા વિવિધ ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક સ્થળોની મુલાકાત લીધી. આ પડકારજનક યાત્રા પૂર્ણ કરીને બોડેલી પહોંચતા નગરજનોએ તેમનું ઉષ્માભેર સ્વાગત કર્યું. યુવાનોની સાહસિકતા, એકતા અને ધાર્મિક ભાવનાને બિરદાવવામાં આવી, જે શ્રદ્ધા, સાહસ અને તંદુરસ્તીનો પ્રેરણાદાયી સંદેશ આપે છે.

પાકિસ્તાનમાં 125 વર્ષ જૂનું હિન્દુ મંદિર તોડી પાડીને મદ્રેસા બનાવવાના કિસ્સાથી લઘુમતિ સમુદાયમાં ભારે રોષ વ્યાપ્યો છે. લાહોર નજીક નારોબાલ વિસ્તારમાં આવેલા આ પ્રાચીન મંદિરને 'તહેરિક-એ- લબ્બૈક પાકિસ્તાન' (TLP) નામના કટ્ટરપંથી જૂથ દ્વારા તોડી પાડવામાં આવ્યું. અધિકારીઓનો દાવો છે કે ચોમાસામાં મંદિર જર્જરિત થઈ ગયું હતું, પરંતુ ત્યાં મદ્રેસા શા માટે બનાવવામાં આવી રહ્યું છે તે અંગે તેઓ સ્પષ્ટતા કરી શક્યા નથી. આ ઘટનાએ પાકિસ્તાનમાં હિન્દુ મંદિરોની સુરક્ષા પર પ્રશ્નાર્થ સર્જ્યો છે.

શ્રાવણ માસના શીતળા સાતમ તહેવારમાં પરંપરાગત વાનગીઓ સાથે તૈયાર ફૂડનો ટ્રેન્ડ વધ્યો છે. નવી પેઢીની પસંદગી અને નોકરી-વ્યવસાયના કારણે સમયના અભાવે તૈયાર ફૂડ મંગાવવાનું ચલણ વધ્યું છે. આ બદલાવ નાના કેટરર્સ, ઘરેથી રસોઈ બનાવનારાઓ અને રસોઈયાઓ માટે રોજગારી અને વધારાની આવકનું માધ્યમ બન્યું છે. વિવિધ સમાજની ખાણીપીણીની પસંદગી મુજબના ઓર્ડર મળવાથી આ તહેવાર ઘણા નાના વ્યવસાયો માટે કમાણીનો સારો અવસર બની ગયો છે.

હિન્દુ ધર્મ અનુસાર, કોઈપણ ધાર્મિક કાર્ય કે તીર્થયાત્રા શરૂ કરતા પહેલા 'સંકલ્પ' લેવો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. માન્યતા છે કે સંકલ્પ વિનાની યાત્રા તેનું સંપૂર્ણ પુણ્યફળ પ્રદાન કરતી નથી. સંકલ્પ એ ભગવાન સમક્ષ આપણી શ્રદ્ધા અને યાત્રાના ઉદ્દેશ્યને સ્પષ્ટ કરવાનો માધ્યમ છે. યજુર્વેદ અનુસાર, 'તન્મે મનઃ શિવસંકલ્પમસ્તુ' મંત્ર દ્વારા મનની શુભતા જાળવવી આવશ્યક છે. યાત્રા દરમિયાન સાત્વિક આચરણ, સત્ય બોલવું અને જીવોને પીડા ન આપવી પણ જરૂરી છે.

હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન સત્યનારાયણની કથાનું વિશેષ મહત્વ છે, જે સ્કંદ પુરાણના રેવા ખંડમાં અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. આ કથા કરવાથી જીવનમાં સુખ અને ભગવાનની કૃપા મળે છે. પૂનમ, એકાદશી જેવી શુભ તિથિઓ પર પ્રદોષ કાળમાં આ કથા કરવી વધુ શુભ છે. કથા સાંભળતી વખતે તમારું મુખ પૂર્વ દિશામાં અને ભગવાનની બાજોઠ પૂર્વ કે ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં રાખવી જોઈએ. ઘરની સ્વચ્છતા, ગંગાજળનો છંટકાવ અને દ્વાર પર તોરણ બાંધવું જરૂરી છે. ભોગમાં પંજીરી, પંચામૃત, ફળ, મીઠાઈ અને તુલસીના પાન અવશ્ય સામેલ કરવા જોઈએ.

પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતમાં 125 વર્ષ જૂના હિન્દુ મંદિરને તોડી પાડવાનો ગંભીર મામલો સામે આવ્યો છે. નજીકમાં આવેલા મદરેસાના વિસ્તરણ માટે આ ઐતિહાસિક મંદિર તોડી પડાયાનો આરોપ છે. લઘુમતી સમુદાય અને માનવાધિકાર કાર્યકરોએ નિષ્પક્ષ તપાસ અને પુનઃનિર્માણની માંગ કરી છે. સ્થાનિક સંગઠનોના મતે, મદરેસા માટે જમીન ખાલી કરાવવા મંદિરને નુકસાન પહોંચાડાયું. બીજી તરફ, સરકારે વરસાદને કારણે મંદિર જાતે જ પડી ગયાનો દાવો કર્યો છે.

ડભોઈ ખાતે શ્રી ખાટું શ્યામજી મંદિરમાં સોનાના ઢોળ ચડાવેલા (ગોલ્ડ પ્લેટેડ) વિશેષ આભૂષણો વાજતે-ગાજતે અર્પણ કરાયા. મુંબઈના દાતા મહેશ શાહ અને દિલ્હીના ઉદ્યોગપતિ સંજય મિત્તલના સહયોગથી આ ભવ્ય કાર્ય સંપન્ન થયું. ગરબા અને ભજન-કીર્તન સાથે થયેલી ઉજવણીમાં જયઘોષ ગુંજી ઉઠ્યો હતો. ભાવિક ભક્તો ઢોલ-નગારાના તાલે નાચતા-ગાતા અને ગરબા રમતા બાબાના શ્રુંગારના દર્શન કરી ધન્યતા અનુભવી રહ્યા હતા. દાતાઓ, મંદિર સમિતિના અગ્રણીઓ અને કાર્યકરોના પ્રયાસોથી ઉત્સવ સુચારુ રૂપે સંપન્ન થયો.

યાત્રાધામ દ્વારકાના જગતમંદિરે ભગવાન દ્વારકાધીશજીના જન્માષ્ટમી પર્વની ઉજવણી મધ્યરાત્રિએ થશે. 4 સપ્ટેમ્બરની મધ્યરાત્રિએ શ્રીકૃષ્ણ જન્મની આરતી બાદ મોડી રાત્રિના 2:30 વાગ્યા સુધી ભક્તો દર્શન કરી શકશે. આ પર્વ નિમિત્તે લાખો ભાવિકો ઉમટી પડશે. જન્માષ્ટમીના દિવસે આરતી, ભોગ અને ધાર્મિક વિધિઓ અનુસાર દર્શનના સમયપત્રકમાં ફેરફાર રહેશે. દિવસ દરમિયાન અનેક વખત ભોગ સમયે દર્શન બંધ રહેશે, જ્યારે બપોરે અને રાત્રે લાંબા સમય માટે અનોસર રહેશે. મંદિર પ્રશાસને ભક્તોને આ વિશેષ સમયપત્રકને ધ્યાનમાં રાખીને આયોજન કરવાની અપીલ કરી છે.

દામનગરના વૈજનાથ મહાદેવ મંદિરમાં શ્રાવણ માસ દરમિયાન "હર હર મહાદેવ"ના નાદ સાથે ભક્તિમય માહોલ છે. 300 વર્ષથી વધુ જૂના આ મંદિરમાં ભૂદેવો દ્વારા પૂજા-અર્ચના કરાય છે. છેલ્લા 47 વર્ષથી અહીં અવિરત અન્નક્ષેત્રની સેવા ચાલી રહી છે, જ્યાં પૂજારી પરિવાર રામરોટી માટે ભોજન એકત્રિત કરી સાધુ-સંતો અને ભક્તોને પ્રસાદી સ્વરૂપે ભોજન કરાવે છે. દર સોમવારે દીપમાળ અને મહિલા મંડળ દ્વારા ધૂન-કીર્તનથી ભક્તિભાવ વ્યક્ત થાય છે.

હિંમતનગરના ખાડિયામાં આવેલા લગભગ 300 વર્ષ જૂના રાધાકૃષ્ણ મંદિરમાં મહામંદિર ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રથમવાર ભવ્ય જન્માષ્ટમી મહોત્સવનું આયોજન કરાયું છે. આ ઉત્સવની તૈયારીઓ છેલ્લા એક મહિનાથી ભક્તો દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. મહોત્સવમાં કૃષ્ણલીલા પ્રદર્શન, નંદભવન, ભગવાનના કટઆઉટ, મટકીઓ, અને સંતો-મહંતોના કટઆઉટ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનશે. જન્માષ્ટમીની મધ્યરાત્રિએ ભગવાન કૃષ્ણનો જન્મ થશે, ત્યારબાદ તરત જ મટકીફોડનો કાર્યક્રમ યોજાશે. ભક્તોમાં આ પ્રથમ આયોજનને લઈને ભારે ઉત્સાહ છે.

ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢમાં આવેલું વાસુકીદાદાનું નાગ મંદિર ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે. આ વિસ્તાર પાંચાળ પ્રદેશ અને સર્પ ભૂમિ તરીકે ઓળખાય છે. પૌરાણિક કાળમાં, ઋષિમુનિઓએ ભીમાસુર નામના રાક્ષસના ત્રાસથી બચવા પંચ કુંડી યજ્ઞ કરી ભગવાન વિષ્ણુનું આહવાન કર્યું. આકાશવાણીમાં શેષનાગ અને વાસુકીનાગ રાક્ષસોનો વિનાશ કરશે તેમ જણાવ્યું. કણ્વ ઋષિની પ્રાર્થના પર, શેષનાગે પોતાના બાંધવ વાસુકીનાગને આ ભૂમિના રક્ષક તરીકે સ્થાપિત કર્યા. ત્યારથી, વાસુકીદાદા પાંચાળ ચોવીસીના રક્ષકદેવ તરીકે પૂજાય છે.

ડભોઇ તાલુકાના કાયાવારોહણ ગામે શ્રાવણ મહિનાના ત્રીજા સોમવારે ભક્તોનું ઘોડાપૂર ઉમટયું હતું. દેશનું એકમાત્ર મંદિર જ્યાં શિવલિંગ સાથે સ્વયં ભગવાન લકુલીશજીની મૂર્તિ બિરાજમાન છે, તે કાયાવારોહણ ગુજરાતના કાશી તરીકે ઓળખાય છે. આ મહાતીર્થ સતયુગથી અસ્તિત્વ ધરાવતી આધ્યાત્મિક નગરી અને ભગવાન શિવજીના 28માં અવતારની ભૂમિ છે. યોગાચાર્ય શ્રી કૃપાલ્વાનંદજી મહારાજે 3 મે, 1974ના રોજ મંદિરની સ્થાપના કરી.

ભગવાન ભોળાનાથ પ્રત્યેની અખંડ શ્રદ્ધા અને સમાજમાં સમરસતાનો સંદેશ લઈને ભરૂચથી નીકળેલી સમરસ કાવડ યાત્રાનું જંબુસર શહેરમાં ભવ્ય અને ભાવપૂર્ણ સ્વાગત કરાયું. કાવડિયાઓના આગમન સાથે જ 'હર હર મહાદેવ' અને 'બમ બમ ભોલે'ના જયઘોષથી સમગ્ર શહેર શિવમય બન્યું. મોટી સંખ્યામાં શિવભક્તોના સ્વાગત માટે ઉમટી પડતાં ધાર્મિક ઉત્સાહનો માહોલ છવાયો હતો. આ પ્રસંગે અનેક અગ્રણીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. યાત્રાએ કંબોઈ સ્થિત પવિત્ર સ્તંભેશ્વર મહાદેવ તીર્થધામ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

BAPS પેરિસ મંદિર મહોત્સવ અંતર્ગત, BAPS સ્વામિનારાયણ સંસ્થાના આધ્યાત્મિક વડા પરમ પૂજ્ય મહંત સ્વામી મહારાજનું ફ્રાન્સના બુસી-સેંટ-જ્યોર્જેસ ખાતે 29 ઓગસ્ટે આગમન થયું. 6 સપ્ટેમ્બરે ફ્રાન્સના પ્રથમ પરંપરાગત હિન્દુ મંદિરનું લોકાર્પણ થશે, જે સનાતન હિન્દુ ધર્મ માટે ઐતિહાસિક ઘટના છે. 2થી 14 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન વિવિધ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાશે. આ મંદિર ઉપાસના, શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર બનશે, જે તમામ ધર્મોના લોકોનું સ્વાગત કરશે.

‘છોટી કાશી’ જામનગરમાં પવિત્ર શ્રાવણ માસના ત્રીજા સોમવારે અનેક શિવાલયોમાં ‘હર હર મહાદેવ’ અને ‘બમ બમ ભોલે’ના નાદ ગુંજી ઉઠ્યા હતા. વહેલી સવારથી જ ભાવિકો ભોળાનાથના દર્શન, પૂજા-અર્ચના અને રુદ્રાભિષેક માટે ઉમટી પડ્યા હતા. જામનગરના પ્રખ્યાત સિદ્ધનાથ, ભીડભંજન, કાશી વિશ્વનાથ મંદિરો સહિત અનેક સ્થળોએ ભક્તોએ જળાભિષેક કરી મનોકામના વ્યક્ત કરી. વરસાદની અછત વચ્ચે, ભક્તોએ મેઘરાજાની કૃપા માટે પણ પ્રાર્થના કરી, જેથી ખેડૂતોને રાહત મળે. પોલીસ અને તંત્ર દ્વારા પણ સુરક્ષા અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં આવી હતી.

આસ્થાના મહાકુંભ, ૧૨ જ્યોતિર્લિંગ ભારતીય સનાતન પરંપરામાં ભગવાન શિવના દિવ્ય કેન્દ્રો છે. સોમનાથથી કેદારનાથ સુધી ફેલાયેલા આ પવિત્ર ધામો, શિવતત્ત્વની ઉપાસના અને ભારતીય આધ્યાત્મિક ભૂગોળને એકતામાં બાંધે છે. જ્યોતિર્લિંગોની કથાઓ ભક્તિ, સંયમ, ક્ષમા, તપસ્યા, નિર્ભયતા અને આત્મજ્ઞાનનો માર્ગ દર્શાવે છે. શ્રાવણની શીતળ સવારમાં ‘ૐ નમ: શિવાય’નો નાદ અહંકાર છોડી શ્રદ્ધા જગાવવાનો અને અંતરમાં રહેલા શિવને ઓળખવાનો સંદેશ આપે છે.

આગામી સપ્ટેમ્બરમાં શ્રીકૃષ્ણ જન્મોત્સવ નિમિત્તે યાત્રાધામ દ્વારકા ખાતે શ્રી દ્વારકાધીશ મંદિરમાં દર્શનના સમયમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. જન્માષ્ટમીના દિવસ દરમિયાન દર્શનના નિર્ધારિત સમયમાં આરતી અને ભોગને ધ્યાનમાં રાખીને ફેરફાર કરાયો છે. મધરાત્રિ 12:00 વાગ્યે જન્મોત્સવ આરતી શરૂ થશે અને 2:30 વાગ્યા સુધી દર્શન ચાલુ રહેશે. આ ઉપરાંત, છેલ્લા પાંચ નાણાકીય વર્ષોમાં દ્વારકાધીશ જગત મંદિરની આવકમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો છે, જે 2025-26 દરમિયાન 22 કરોડથી વધુ પહોંચી છે.

ગુજરાતના દીવના દરિયાકિનારે આવેલું ગંગેશ્વર મહાદેવ શિવાલય પાંડવો દ્વારા સ્થાપિત હોવાનું માનવામાં આવે છે. અહીં દરિયાદેવ રાત-દિવસ શિવલિંગનો જળાભિષેક કરે છે, જે એક મનોરમ્ય દ્રશ્ય સર્જે છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, વનવાસ દરમિયાન પાંડવોએ અહીં મહાદેવની આરાધના કરી હતી, જેનાથી પ્રસન્ન થઈ શિવજી સ્વયંભૂ પ્રગટ્યા હતા. મંદિરમાં પાંચ શિવલિંગ હોવાથી તેને ‘પંચ શિવલિંગ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ અને મોજાઓના અવાજ સાથે આ મંદિર ‘દરિયાકિનારાના મંદિર’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે.

જીવનમાં ચમત્કાર નહીં, પણ એક એવી વ્યક્તિની જરૂર છે જે તમારી બાજુમાં બેસીને સાંભળી શકે. આપણે કૃષ્ણને ધાર્મિક રૂપે જોઈએ છીએ, પણ કૃષ્ણ એટલે સંબંધોમાં હંમેશાં હાજર રહેનાર વ્યક્તિ. જેમ કૃષ્ણ અર્જુન માટે સારથી બન્યા, તેમ સાચો મિત્ર તમારા બદલે યુદ્ધ નથી લડતો, પણ તમારી સાથે રહે છે. આજકાલ ઓળખાણ વધી છે પણ તાત્કાલિક મદદ માટે આવનાર લોકો ઘટ્યા છે. કૃષ્ણ દરેકની જરૂરિયાત મુજબ હાજર રહ્યા, જેમ અર્જુનને જ્ઞાન, સુદામાને મિત્રતા, અને દ્રૌપદીને રક્ષણ આપ્યું. કૃષ્ણ એટલે ઉપલબ્ધ રહેવું, તમારી હાજરીથી સંબંધોને જોડવા, માલિકીથી નહીં.

ગાંધીનગરના કોબા ગામ પાસે સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલું 300 વર્ષ જૂનું કુંભેશ્વર મહાદેવ મંદિર નદીથી 80 ફૂટ ઊંચાઈ પર સ્થિત છે. અહીં પહોંચવા માટે 64 પગથિયાં ચડવા પડે છે. ચૂના અને ઈંટોથી બનેલા આ પ્રાચીન મંદિરમાં શ્રાવણ માસ દરમિયાન વિશેષ પૂજા-અર્ચના થાય છે. પ્રાચીન સમયમાં આ સ્થળ જંગલ વિસ્તારમાં હતું. હાલ નદીમાં પાણી ન હોવાથી ભક્તો ગામ તરફથી મંદિરે પહોંચે છે. મંદિરના જીર્ણોદ્ધારમાં મોરબીના રાજા લખધીરજી મહારાજ અને અમદાવાદના શેઠ નંદલાલ બોડીવાલાએ દાન આપ્યું હતું.

પશ્ચિમ ભારતના પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ દ્વારકામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જન્મોત્સવની ભવ્ય ઉજવણી માટે જોરશોરથી તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આ વર્ષે પણ 25 વર્ષની પરંપરા જાળવીને, સમગ્ર નગરીને આકર્ષક રોશનીથી શણગારવામાં આવશે. 150 ફૂટ ઊંચા કેબલ સસ્પેન્શન બ્રિજ, મુખ્ય મંદિર, ગોમતી ઘાટ અને આસપાસના મંદિરોને રંગબેરંગી લાઈટોથી સુશોભિત કરાશે. દ્વારકાધીશ મંદિરના શિખર પર પણ વિશેષ સજાવટ થશે. આ દિવ્ય રોશની આગામી 2 થી 5 સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલશે, જે દેશ-વિદેશથી આવતા લાખો શ્રદ્ધાળુઓને અલૌકિક અનુભૂતિ કરાવશે.