સંઘપ્રદેશ દમણ હવે પ્રગતિના નવા યુગમાં પ્રવેશવા તૈયાર છે. આગામી જૂનના પ્રથમ સપ્તાહમાં દમણને એકસાથે બે મહત્વપૂર્ણ ભેટ મળનાર છે. જેમાં નવનિર્મિત ભવ્ય સિવિલ એરપોર્ટ અને સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ એસી સુવિધા સાથેની અંદાજે રૂ. 250 કરોડની હાઇટેક સરકારી હોસ્પિટલનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ્સના લોકાર્પણ સાથે, દિલ્હી, મુંબઈ અને અમદાવાદ સાથેની હવાઈ કનેક્ટિવિટી શરૂ થશે, જે સ્થાનિક વેપાર અને પર્યટનને વેગ આપશે.

NEET-UG 2026 પરીક્ષામાં થયેલા પેપર લીક કૌભાંડમાં CBI એ પુણેની એક કોલેજમાં ફરજ બજાવતી મનીષા હવલદાર નામની મહિલા લેક્ચરરની ધરપકડ કરી છે. CBI ના જણાવ્યા અનુસાર, તે ફિઝિક્સ વિષયના પ્રશ્નપત્ર લીક થવાનું મુખ્ય સોર્સ હતી. મનીષા હવલદાર NTA દ્વારા ફિઝિક્સ નિષ્ણાત તરીકે નિયુક્ત હતી, તેથી તેને પેપરની સંપૂર્ણ એક્સેસ હતી. તેણે સહ-આરોપી મનીષા મંધારે સાથે પ્રશ્નો શેર કર્યા હતા. ફોરેન્સિક તપાસમાં આ પ્રશ્નો NEET-UG ના ઓરિજનલ પેપર સાથે મેચ થયા હતા. આ કૌભાંડમાં અત્યાર સુધી 11 લોકોની ધરપકડ થઈ છે.

પૂર્વ ક્રિકેટર અને રાજ્યસભા સાંસદ હરભજન સિંહે આમ આદમી પાર્ટી (AAP) પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. તેમને 'ગદ્દાર' કહેનારા લોકોને જવાબ આપતા, હરભજન સિંહે AAPના ટોચના નેતૃત્વ પર પંજાબને લૂંટવાનો અને રાજ્યસભા સીટો તથા મંત્રી પદ વેચી દેવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સમય આવ્યે તેઓ તમામ વાતોનો ખુલાસો કરશે અને પંજાબને લૂંટવા માટે કોને કેટલો લાભ મળ્યો તેની પણ માહિતી આપશે.

વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન (WTO)માં ભારત, ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોએ બ્રિટનના સ્ટીલ આયાત પર ટૅરિફ વધારવાના પ્રસ્તાવનો સખત વિરોધ કર્યો છે. બ્રિટન 50% સુધી ટૅરિફ વધારવાની યોજના ધરાવે છે, જેનાથી ભારતીય સ્ટીલ નિકાસ પર અસર પડી શકે છે. જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયાએ સત્તાવાર વાંધો ઉઠાવ્યો, જેને અન્ય દેશોનું સમર્થન મળ્યું. આ પગલાં ભારત-બ્રિટન મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA)ના અમલીકરણને પણ અસર કરી શકે છે.

NEET-UG 2026 પેપર લીક વિવાદમાં હવે નવો વળાંક આવ્યો છે. NTAના DG અભિષેક સિંઘે સંસદીય સમિતિ સમક્ષ દાવો કર્યો કે પેપર તેમની ડિજિટલ સિસ્ટમમાંથી લીક થયું નથી. બીજી તરફ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને ચેઈન ઓફ કમાન્ડમાં ખામી સ્વીકારી છે. વિદ્યાર્થીઓ સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે જો છાપકામ, ટ્રાન્સપોર્ટ અથવા વિતરણ દરમિયાન લીક થયું હોય તો તેને સિસ્ટમ ફેલ્યોર કેમ ન માનવું? સમગ્ર મામલે NTA અને સરકારના નિવેદનો વચ્ચે વિસંગતતા જોવા મળી રહી છે.

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધથી હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સર્જાયેલા સંકટને કારણે વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠા પર ગંભીર અસર પડી છે. નિષ્ણાતોના મતે, તણાવ તાત્કાલિક સમાપ્ત થાય તો પણ સંપૂર્ણ સપ્લાય ચેઈન સામાન્ય થવામાં 2027 સુધીનો સમય લાગી શકે છે. દરિયાઈ સુરંગો, જહાજો પર હુમલા અને ઈરાનની નાકાબંધીથી ઇંધણ, LPG અને LNG પુરવઠો ખોરવાયો છે. વધતા ઇંધણ ભાવ અને મોંઘવારીથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર દબાણ વધ્યું છે, જ્યારે UAE વૈકલ્પિક પાઇપલાઇન અને AI આધારિત ઊર્જા સુરક્ષા પર કામ કરી રહ્યું છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે OBC અનામત અને ક્રીમી લેયર અંગે સુનાવણી કરતાં પૂછ્યું, જો માતા-પિતા IAS હોય તો સંતાનોને અનામતનો લાભ શા માટે? આ ટિપ્પણીથી ક્રીમી લેયરની મર્યાદા અને અનામતના માપદંડો પર ફરી ચર્ચા તેજ બની છે. અનામતનો હેતુ ખરેખર પછાત, શોષિત અને વંચિત લોકો સુધી પહોંચવાનો છે, ત્યારે ઉચ્ચ વહીવટી સેવાઓમાં પહોંચેલા પરિવારોના બાળકોને લાભ આપવાનું ઔચિત્ય શું, તેવો વેધક સવાલ કોર્ટે કર્યો છે.

માઉન્ટ એવરેસ્ટ સર કર્યા બાદ ભારતના બે પર્વતારોહકો અરુણ કુમાર તિવારી અને સંદીપ આરેનું નીચે ઉતરતી વખતે કરુણ મોત થયું છે. બંનેએ સફળતાપૂર્વક શિખર સર કરીને તિરંગો લહેરાવ્યો હતો, પરંતુ ‘ડેથ ઝોન’માં ઓક્સિજનની અછત અને અતિશય થાકને કારણે તેઓ સુરક્ષિત પાછા ફરી શક્યા નહોતા. નેપાળના તંત્રએ ઘટનાની પુષ્ટિ કરી છે. સંદીપ આરેએ બુધવારે અને અરુણ તિવારીએ ગુરુવારે શિખર સર કર્યું હતું. શેરપા ગાઇડ્સે બચાવ પ્રયાસ કર્યા છતાં બંનેને બચાવી શકાયા નહોતા.

મહારાષ્ટ્રના ચંદ્રપુર જિલ્લામાં વાઘના હુમલામાં ચાર મહિલાઓના મોત થતાં ભારે અરેરાટી ફેલાઈ છે. સિંદેવાહી તાલુકાના ગુંજેવાહી વિસ્તારમાં તેંદુપત્તા એકત્ર કરવા ગયેલી મહિલાઓ પર જંગલમાં છુપાયેલા વાઘે અચાનક હુમલો કર્યો હતો. ઘટનામાં ચારેય મહિલાઓનું કરુણ મોત થયું. ઘટનાસ્થળે પોલીસ અને વન વિભાગની ટીમ પહોંચી કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. સ્થાનિક ગ્રામજનોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. લોકોનો આરોપ છે કે વધતા વન્યજીવ હુમલાઓ છતાં વન વિભાગ અસરકારક પગલાં લેવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે.

Instagram પર ચર્ચામાં આવેલી ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ હવે માત્ર મજાક નહીં પરંતુ યુવાનોના અસંતોષનું પ્રતિક બની ગઈ છે. આ વ્યંગાત્મક મુવમેન્ટના ફોલોઅર્સ દેશની ભાજપ અને કોંગ્રેસ કરતાં પણ વધુ થયા છે. શશી થરૂરે કહ્યું કે આ આંદોલન યુવાનોની હતાશા વ્યક્ત કરવાનો માર્ગ છે. ખાસ કરીને NEET પરીક્ષા પેપર લીક બાદ વિદ્યાર્થીઓમાં ભારે રોષ ફેલાયો છે અને સોશિયલ મીડિયા એક શક્તિશાળી વિરોધનું માધ્યમ બન્યું છે.

ચૂંટણી પંચે ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશ સહિત 10 રાજ્યોની 24 રાજ્યસભા બેઠકો માટે ચૂંટણી કાર્યક્રમ જાહેર કર્યો છે. આ બેઠકો પર આગામી 18 જૂન 2026 ના રોજ સવારે 9 વાગ્યાથી સાંજના 4 વાગ્યા સુધી મતદાન પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ તે જ દિવસે સાંજે 5 વાગ્યાથી મતગણતરી શરૂ કરી દેવાશે અને રાત સુધીમાં તમામ પરિણામો સ્પષ્ટ થઈ જશે. આ ચૂંટણીમાં મલ્લિકાર્જુન ખડગે, દિગ્વિજય સિંહ અને એચ.ડી. દેવેગૌડા જેવા દિગ્ગજ નેતાઓની બેઠકો પર પ્રતિનિધિઓ ચૂંટાશે. પારદર્શિતા માટે ખાસ જાંબલી (Purple) રંગની સ્કેચ પેન નો ઉપયોગ ફરજિયાત રહેશે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં કથિત તોડબાજી (ખંડણી) રેકેટ સામે EDની મોટી કાર્યવાહી. કોલકાતા અને મુર્શિદાબાદમાં દરોડા. 'સોના પપ્પુ' અને પૂર્વ DCP શાંતનુ સિન્હા બિસ્વાસ સાથે જોડાયેલ નેટવર્કની તપાસ. શાંતનુ સિન્હા EDની કસ્ટડીમાં. તેમના બંધ પૈતૃક ઘરનું તાળું તોડી તપાસ શરૂ. કોલકાતામાં પણ હોટેલ, ઉદ્યોગપતિ અને SIના ઘરે દરોડા. ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો અને પુરાવા એકત્ર કરવા પર EDનું ધ્યાન.

અમેરિકા બાદ હવે બ્રિટન (UK)માં પણ ભારતીયોમાં અવળો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. વિદ્યાર્થી વિઝા પર જવાનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે, અને માત્ર એક વર્ષમાં 75,000 ભારતીયોએ બ્રિટન છોડ્યું છે. આનું મુખ્ય કારણ બ્રિટનની આકરી વિઝા નીતિ છે. 2025માં કુલ 1.70 લાખ વિદેશીઓએ બ્રિટન છોડ્યું, જેમાં ભારતીયો સૌથી વધુ હતા. બ્રિટનમાં સતત વડાપ્રધાનો બદલાતા રહ્યા અને તેમની સાથે પૉલિસીમાં પણ સતત ફેરફારો થતા રહ્યા, જેની સીધી નકારાત્મક અસર વિદેશી પ્રવાસીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ પર પડી છે.

SBI ગ્રાહકોએ 23 થી 28 મે દરમિયાન કામ માટે બહાર જવાનું ટાળવું જોઈએ. વીકએન્ડ, કર્માચારીઓની હડતાળ અને બકરી ઈદની રજાઓને કારણે બેંક સતત 6 દિવસ બંધ રહેશે. કર્મચારીઓની 16 માંગણીઓ માટે AISFISF દ્વારા હડતાળ પાડવામાં આવી છે.

દેશભરમાં હીટવેવનો કહેર યથાવત છે, 35 શહેરોમાં રાત્રિ તાપમાન 30°C થી ઉપર રહ્યું. રાજસ્થાનના હનુમાનગઢમાં 33.7°C નોંધાયું. ઉત્તરપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, દિલ્હી, રાજસ્થાન સહિત 10 રાજ્યોના 24 શહેરોમાં તાપમાન 45°C થી વધુ રહ્યું. યુપીનું બાંદા 47.6°C સાથે સતત 5મા દિવસે સૌથી ગરમ શહેર રહ્યું. બિહારમાં ગરમીના કારણે શાળાઓ બંધ કરાઈ અને વીજળી પડવાથી 3 લોકોના મોત થયા. મધ્યપ્રદેશ અને યુપીમાં આગામી દિવસોમાં પણ ગરમી ચરમસીમા પર રહેશે.

અમેરિકાના વિદેશ સચિવ માર્કો રુબિયો ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. તેઓ કહ્યું કે અમેરિકા ભારતને જેટલું oil અને gas જોઇએ તેટલું આપવા તૈયાર છે. આ મુલાકાત ભારત-અમેરિકા સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવશે. વેનેઝુએલા પાસેથી oil ખરીદી અને ટેરિફ પર પણ ચર્ચા થશે. આ સાથે જ વોશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હી વચ્ચે એક મોટો વેપાર કરાર થયો છે, જેના અંતર્ગત ભારતીય આયાત પરનો પરસ્પર ટેરિફ ૨૫ ટકાથી ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવામાં આવ્યો છે.

Air India flight AI 2802 (બેંગલુરુ થી દિલ્હી) નું દિલ્હી એરપોર્ટ પર સુરક્ષિત ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ થયું. પાયલોટે એન્જિનમાં આગ લાગ્યાનો એલર્ટ આપ્યો. તમામ મુસાફરો સુરક્ષિત રહ્યા, કોઈ જોખમ નોંધાયું નહિ.

આગ્રા-લખનૌ એક્સપ્રેસવે પર ખાનગી સ્લીપર બસ અને ટેન્કર વચ્ચે ભીષણ અકસ્માત થયો. જેમાં બસના ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરના મોત નીપજ્યા, જ્યારે 20-25 મુસાફરો ઘાયલ થયા. ટક્કર બાદ બસમાં આગ લાગતા અફરાતફરી મચી ગઇ. ઘાયલોને સારવાર માટે હોસ્પિટલમાં ખસેડાયા.

અમદાવાદના નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમમાં IPL મેચ દરમિયાન ઠંડા પીણાં MRP કરતાં વધુ કિંમતે વેચાયાનો દર્શકોનો ગંભીર આક્ષેપ. QR કોડ દ્વારા વ્યક્તિગત ખાતામાં પેમેન્ટ લઈ ટેક્સ અને ઓડિટ ટાળવાનો પ્રયાસ. GCA અને IPL આયોજકો સામે કડક તપાસની માંગ.

PM મોદીની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી લગભગ સાડા ચાર કલાક લાંબી મહાબેઠકમાં મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળના બે વર્ષ પૂર્ણ થવા પૂર્વે સરકારના કામકાજની સમીક્ષા કરવામાં આવી. બેઠકમાં તમામ કેબિનેટ અને રાજ્ય મંત્રીઓ હાજર રહ્યા હતા. વાણિજ્ય, પેટ્રોલિયમ, ગૃહ, નાણાં અને વિદેશ મંત્રાલય સહિત 9 વિભાગોએ પોતાના કામકાજનું પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કર્યું. બેઠકમાં વર્ષ 2047 સુધી ભારતને વિકસિત દેશ બનાવવા, ‘Ease of Living’ સુધારવા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની ગતિ વધારવા અને મંત્રાલયો વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય સાધવા પર ખાસ ભાર મૂકાયો.

પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હાર બાદ TMC માં મોટો ભડકો થયો છે. મમતા બેનર્જીના દેખાવોમાંથી 44 MLA ગાયબ રહ્યા, જ્યારે બે નગરપાલિકાઓના કાઉન્સિલરોએ સામૂહિક રાજીનામા આપ્યા. આંતરિક અસંતોષ ખુલ્લેઆમ દેખાયો, જેણે બંગાળના રાજકારણમાં ભૂકંપ લાવી દીધો.

અમદાવાદ શહેરમાં વાહન ચોરી ડામવા પોલીસ કમિશનર દ્વારા નવો આદેશ. તમામ ગેરેજ, વર્કશોપ, સર્વિસ સ્ટેશન માલિકોએ વાહન માલિકોના ID, દસ્તાવેજો, આવવા-જવાનો સમય નોંધવો પડશે. CCTV કેમેરા લગાવવા અને ૩૦ દિવસનું રેકોર્ડિંગ જાળવવું ફરજિયાત. આ પગલાં ગેરકાયદેસર વાહન હેરફેર અટકાવવામાં મદદરૂપ થશે.

મિડલ ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) સંકટ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાના કારણે ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને દૂધ બાદ હવે સામાન્ય જનતા પર મોંઘવારીનો વધુ એક મોટો આંચકો આવવાની તૈયારીમાં છે. દેશમાં જીવન રક્ષક દવાઓ મોંઘી થવાના એંધાણ વર્તાઈ રહ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધની સીધી અસર હવે ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા) ઉદ્યોગ પર પડી રહી છે. બજારના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર ટૂંક સમયમાં 384 આવશ્યક અને જીવન રક્ષક દવાઓની કિંમતોમાં એક વખત માટે 'આપાતકાલીન વધારો' (Emergency Price Hike) કરવાની મંજૂરી આપી શકે છે.

કર્મચારી ખર્ચ અને વ્યાજ બોજ ઘટવાથી ભારતીય કંપનીઓને ફાયદો થયો. ઓછા પગાર, વેતન અને વ્યાજ ખર્ચ પર બચત, કાચા માલના વધેલા ખર્ચને સરભર કરે છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 ના ચોથા ક્વાર્ટરમાં કર પછીનું નફા માર્જિન 11.3%, પાછલા વર્ષ કરતાં 60 bps નો વધારો. આ છેલ્લા 21 ક્વાર્ટરમાં સૌથી વધુ Profit Margin છે.

પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધના ઓછાયા હેઠળ દેશની ખાનગી ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિ મેમાં પણ વિસ્તરણના પંથે રહી છે. ઉત્પાદન તથા સેવા ક્ષેત્રનો એચએસબીસી ફલેશ ઈન્ડિયા કમ્પોઝિટ પરચેઝિંગ મેનેજર્સ ઈન્ડેકસ (PMI) મેમાં ૫૮.૧૦ જોવાઈ રહ્યો છે જે એપ્રિલમાં ૫૮.૨૦ હતો. ૫૦થી ઉપરના પીએમઆઈને જે તે ક્ષેત્રનું વિસ્તરણ કહેવામાં આવે છે.

CJI સૂર્યકાંતે નવરા બેસીને આરટીઆઇ કરનારાઓ માટે કોકરોચ એટલે કે વાંદા શબ્દ વાપર્યો હતો. ત્યાર પછી એક ભેજાબાજે 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી'ની સ્થાપના કરી અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ટૂંક સમયમાં જ એના એક કરોડ જેટલા ફોલોઅર્સ થઈ ગયા. આ પક્ષ હજી સુધી ચૂંટણી કમિશનમાં રજીસ્ટર થયો નથી. એમ મનાય છે કે સીજેઆઇને ટોણો મારવા માટે જ આ પક્ષની સ્થાપના થઈ છે. કોકરોચ જનતા પાર્ટીની સ્થાપના કરનાર અભીજીત દિપકે મુળ મહારાષ્ટ્રનો છે. હમણા અમેરિકામાં રહે છે.

ભૌગોલિક સ્થિતિ, અવિચારી શહેરીકરણ, જંગલોનો નાશ જેવા પરિબળોથી ભારતમાં ગરમી વધી રહી છે. 1961-2021 દરમિયાન હીટવેવના દિવસોમાં 2.5 દિવસનો વધારો થયો. આ સદીના અંત સુધીમાં આ વધારો 18 દિવસ સુધી પહોંચી શકે છે, જે ખૂબ જોખમી છે. શહેરીકરણ વધવાથી ગ્રીન કવર ઘટી રહ્યું છે.

રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ની બોર્ડની આવતી કાલે મળી રહેલી બેઠકમાં ગત નાણાં વર્ષ પેટે સરકારને રૂપિયા ૩ ટ્રિલિયનનું રેકોર્ડ ડિવિડન્ડ જાહેર કરવામાં આવશે તેવી ધારણાં રાખવામાં આવી રહી છે. પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધને કારણે સરકારની તિજોરી પર આવી પડેલા ભારણ સમયે આ ડિવિડન્ડ સરકાર માટે ટેકારૂપ બની રહેવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે. રિઝર્વ બેન્ક રૂપિયા ૩ ટ્રિલિયન જેટલું ડિવિડન્ડ જાહેર કરશે તેવી અપેક્ષા હોવાનું એક એનાલિસ્ટે જ જણાવ્યું હતું.

ભારતનું રિટેલ ધિરાણ બજાર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં સુરક્ષિત ધિરાણ તરફ નિર્ણાયક રીતે વળ્યું છે, જેમાં ગોલ્ડ લોન સૌથી ઝડપથી વિકસતી સેગમેન્ટ તરીકે ઉભરી આવી છે. હોમ અને વાહન લોનમાં પણ સતત વૃદ્ધિ જળવાઈ રહી છે. સૂચિત સમય દરમિયાન કન્ઝમ્પશન ક્રેડિટ ૧૫.૩ ટકા વધીને રૂ. ૧૧૮.૬ લાખ કરોડ થઈ છે, જેને ગોલ્ડ લોન, પર્સનલ લોન અને કન્ઝયુમર ડયુરેબલ્સ લોન દ્વારા ટેકો મળ્યો છે. ગોલ્ડ લોન સૌથી મજબૂત પ્રદર્શન કરનાર રહી છે, આ સેગમેન્ટમાં કુલ ધિરાણ વાર્ષિક ધોરણે ૫૦.૪ ટકા વધીને રૂ. ૧૮.૬ લાખ કરોડ થયું છે.

કલકત્તા હાઈકોર્ટે બકરીદ પૂર્વે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની પશુવધ ગાઈડલાઈન પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો. ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ વિના ગાય, ભેંસ, બળદ કે વાછરડાનો વધ પ્રતિબંધિત. ખુલ્લા સાર્વજનિક સ્થળોએ વધ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત. ઈદ-ઉલ-જુહામાં ગાયની કુરબાની ઇસ્લામનો અનિવાર્ય ભાગ નથી.